Það er oft og mikið talað um að lax hafi smækkað hér á landi hin seinni ár. Eru uppi ýmsar kenningar, enda mun nokkuð vera til í þessu. Ein kenning er sú að menn hafi útvatnað stofna með því að sleppa seiðum af öðrum en heimastofnum í ár um land allt. Sérstaklega var vinsælt að sleppa Elliðaárlaxi og miðað við það sem menn vita um stofnablöndun nú til dags, þá gæti þetta svo sem vel verið a.m.k. hluti af skýringunni. Orsakir geta þó verið fleiri, t.d. að viðvarandi kuldatíð valdi því að fleiri seiði kjósi að koma úr hafbeitinni eftir aðeins eitt ár í sjó. En hvað sem þessu líður, er fróðlegt að lesa eftirfarandi texta eftir Guðmund Einarsson frá Miðdal, einhvern mesta veiðimann Íslandssögunnar, en þetta er úr grein eftir hann sem birtist í Veiðimanninum , tölublaði nr.8 frá árinu 1949.
– Í hinum stóru laxám hafði veiðimaðurinn nú fengið enn stærri laxa, 31, 33 og 34,5 pund. Þá sáu veiðimenn eitt sumar lax stökkva á Ásgarðsklöpp í Sogi, hann tók öllu því fram, sem þeir höfðu séð eða dreymt um. Nú var reynt að góma þennan heljar-karl. Veiðimaðurinn með stórlaxasýkina veiddi þá á þessum slóðum hæng sem var 36,5 pund og hugðist þá hafa náð þeim stóra. Skömmu síðar sá hann að þetta var ímyndun ein. Stóri laxinn stökk á sínum vana stað, bylti sér eins og hnísa úti í árstraumnum. Nú hófst umsát og endalaust sarg.
Kvöld eitt tók laxinn, reif út um 120 metra af hjólinu um leið og hann strikaði niður ána. Veiðimaðurinn brá við, óð á eftir honum, en þá skeður það furðulegasta, laxinn stekkur á hlið við hann með svo miklum dynk og boðaföllum, að veiðimanninum brá stórlega. Næsta viðbragð var yfir um ána, ca 150 metrar, þá var línan á þrotum og ekki margs úrkosta. Með því að gefa eftir, stöðvaðist höfuðskepnan í bili og lagðist sem klettur, þá slóst línan í botngróður og leikurinn var tapaður. Veiðimaðurinn talar sem minnst um þennan lax, hann og félagi hans segja jafnan: „Það var árið sem sá stóri sleit á Klöppinni.“
Lýsingin er lengri og fleiri fiskar koma við sögu, en kaflinn endar á þessum orðum: -Veiðimaðurinn veit um staði þar sem hinir stærstu liggja, hefur séð ævintýralega laxa og silunga, einnig hluta af „söltuðum silungi“ úr Kúðafljóti, sem var 36 pund (Það var raunar lax, veiddur seint um haust, þá grútleginn, lengd 138 sentimetrar). Bleikja, sem vóg 17 pund, veiddist á lóð við Nesjaey í Þingvallavatni, hún var grindhoruð og ellileg. Í Laxá í Þingeyjarsýslu náðist hoplax. sem var frosinn í jaka, hann var með ólíkindum stór, hausinn rösklega fet að lengd. Í Laxá hefur veiðst (í net)42 punda lax. Englendingur veiddi lax, 42 ensk pund, í Borgarfirði. Þannig mætti lengi telja. Flestir telja það ýkjur einar að til séu svona stórir fiskar. Hvað þá stærri.“
Já, kæru lesendur, svona var þetta í „den“. En hvernig er ástandið í dag? Ef við skoðum af handahófi og stöldrum við sumarið 2000, svo dæmi sé tekið, þá var, ef við munum rétt, stærsti laxinn úr Soginu aðeins 16 pund og einhvern tíman hefði það aðeins talist vera miðlungsfiskur í þeirri fornfrægu stórlaxaá. Annað sumar, eigi alls fyrir löngu, leit lengi vel út fyrir að 14 punda lax veiddur í byrjun vertíðar á Landaklöpp, yrði metlax þess sumars, en á lokadegi svælist upp einn 16 punda og var „metlaxinn“ það ár.
