Af mörgum slöppum veiðitölum sem birtust á angling.is fyrir helgi var ein sem stakk meira í stúf en aðrar. Það var Gljúfurá í Borgarfirði sem hafði boðið upp á fjóra laxa eftir mánaðarlanga veiði á þrjár stangir. Nú hefur áin löngum þótt prýðileg laxveiðiá, en hvað…..
….er eiginlega í gangi. Sporðaköst sögðu í umfjöllun um tölurnar í síðustu viku að heyrst hefði að eitthvað væri að ganga í ána af laxi. En…? Þessi tala, 4 laxar á þrjár stangir á ca mánuði eru skrýtnar. En það er spurning, hvað raunverulega sé í gangi þarna.
Gljúfurá er að uppruna sama áin og Langá. Langá rennur úr Langavatni og lengst inni í Grenjadal klýfur kvísl sig frá meginánni og rennur til Norðurár, sem síðan tæmir sig í Hvítá. Þessi kvísl, sem er mun vatnsminni en Langáin, fær strax nafnið Gljúfurá og er væntanlega í höfuðið á miklum gljúfrum bæði ofan við og neðan við Þjóðveg eitt. Það er líka magnað gljúfur miklu ofar sem endar að ofanverðu með Klaufhamarsfossi sem er efsti veiðistaður árinnar, þ.e.a.s. fyrir laxinn. Allar þessar tengingar mynda stærstu landeyju á Íslandi. En fyrir einhverjum áratugum var reist stífla til vatnsmiðunar við útfall Langár úr vatninu. Stífla þessi átti og á að miðla vatni til að halda rennslinu sem jafnast og njóta báðar árnar góðs af, Langá og auðvitað Gljúfurá.
Þegar lækkar ótæpilega í miðlunarstíflunni (vatninu) annað hvort eftir snjólétta vetur eða langa þurrka, eða bæði, þá verða báðar árnar vatnslitlar og geta farið „ofan í grjót“ eins og sagt er. Þá verða þær erfiðar fyrir veiðimenn eins og gengur.
Ritstjóri veiddi um árabil í báðum og hefur séð hversu ræfilslegar þær geta orðið. Vegna þess að Gljúfurá er hér til umræðu, þá var um árabil, fyrir mörgum árum vesen með ósinn. Ef að það var orðið lágt í ánni, þá var ósinn að grunnu drullulóni. Það gat verið kominn lax upp úr Straumum í djúpan stokk fyrir ofan Straumaklöpp og stundum beið Gljúfurárlaxinn líka þar. En þessi grunni drulluós var til vandræða. Laxinn bara beið. Reynt var ýmislegt, m.a. var farið með vinnuvél, með miklum tilfæringum, út í drulluna til að grafa rás. Í minningunni hjálpaði þetta lítt og lax fór ekki að ganga af neinu viti fyrr en síðsumars eða um haustið, eftir því hvenær fór að rigna þannig að það skipti máli.
Ritsjóri veiddi um árabil í Gljúfurá, einu sinni um miðjan ágúst og síðan aftur um haustið. Ár eftir ár. Oft var það regndansinn fyrir ágústtúrinn og stundum skilaði hann nægilegum dembum en stundum ekki. En maður lærði mikið á ána með því að fara svona oft í ána og sjá hana og nema við alls konar aðstæður. Með tíð og tíma kom okkar hópur nær aldrei fisklaus úr ánni. Á þeim árum tíðkaðist ekki að sleppa laxi. En tvö sumur standa upp úr. Tölurnar á þeim man ég ekki, í báðum ágústtúrunum fundum við varla lax og þá höfðu ofangreind skilyrði herjað. Í fyrra skiptið fundum við fljótt 4 laxa í Oddahyl (einn Móhyljana). Vorum sein fyrir og byrjuðum þar um kvöld. Eftir nokkra stripp seríu komu tvær tökur og báðum landað. Mig minnir á Connemara black nr 14. Við hættum eftir seinni laxinn og fórum í hús. Heila daginn fórum við um alla á og fundum aðeins tvo til viðbótar, báða í Oddahyl. Létum það eiga sig að kasta á þá. Það var smá óbragð, en við höfðum frétt af því að niður frá biði lax eftir hæfilegum vatni. Það gekk eftir, en ekki fyrr en kominn var september. Í túrnum okkar þá var lax víða í ánni.
Seinan sumarið byrjaði með líkum hætti. Fórum um kvöld í Móhyljina en urðum ekki vör. Heila daginn fundum við…..EINN lax! Hann var neðarlega í Eyrarhyl (efsta Móhylnum). Eldri dóttir mín fékk hann loks af stað eftir að hafa strippað látlaust yfir hann í tvær klukkustundir. En aumt var það, grútleginn hængur, náði varla 3 pundum. En þrátt fyrir tíðarandann að drepa, þá höfðum við ekki geð í okkur að drepa þennan lax og fékk hann frelsið aftur. Um haustið rættist síðan úr og lax var kominn víða þegar við fórum aftur í kringum 10.september.
Nú skal það áréttað að ritstjóri hefur ekki hugmynd um hvort að aðstæður í ánni hafi verið með þessum erfiða hætt í sumar. En það sem gefur ef til vill ekki tilefni til sérstakrar bjartsýni er að veiði í Straumunum þann 22.7 s.l. var aðeins 76 laxar, skv angling.is, sem er ekki tala sem bendir til uppsöfnunar á laxi á þeim slóðum.
Gljúfurá hefur vissulega rokkað til og frá í gegn um árin og stundum farið niður fyrir 100 laxa. En oftar en ekki þá er hún að skila prýðilegu búi. Topparnir hennar síðan 2000 eru 639 laxar 2015, og 569 laxar bæði 2013 og 2012. Fyrir 2000 átti hún einstaka enn stærri toppa, fór jafnvel í góða 700 laxa. Á þeim árum fullyrtu margir að veiðiþjófnaður væri stundaður í stórum stíl, sérstaklega í Móhyljunum. Eyþór heitinn „kokkur“ og stórveiðimaður sagði svo frá að hann hefði komið þarna að á ágústmorgni eitt sumarið og fundið þar töskur utan af netum, hæla í bökkum og blóðvelli á eyrum. Og sögurnar voru miklu fleiri. Kannski að þetta hafi loðað við til þessa dags? Það kæmi líklega fáum á óvart, en svæðið við Móhyljina, ofan við þá, þeir sjálfir, og neðan við þá eru miklar hrygningarslóðir og þar safnaðist alltaf mikið af laxi. En allt eru þetta vangaveltur leikmanns, sem þekkir að vísu svæðið mjög vel. Tölurnar til þessa í sumar eru vissulega tilefni til vangaveltna.
