Það er undurstutt í laxavertíðina og heyrt höfum við að dregið hafi verulega úr sjóbirtingsveiðinni, enda hafa þeir verið á leið til sjávar síðustu viku-tíu daganna. Urriðafoss byrjar fyrstur, mánudaginn 1.júní. Síðan koma þær hver af annarri, næstar Blanda og Norðurá og svo koll af kolli.
Fyrstu laxarnir hafa verið að skjóta upp kollinum að venju síðiustu vikuna, aðallega á þessum hefðbundnu slóðum þar sem gott er að koma auga á þá ef að vatnshæð- og litur leyfa. T.d. Norðurá og Laxá í Kjós. Þá greindum við frá því að laxar hefðu nýverið verið að skvetta sér á háflóði við ós Korpu og einn hittum við um helgina sem sagðist hafa „séð eitthvað“ í Fossinum í Elliðaánum. Hvort það var nýgenginn lax, niðurgöngulax eða birtingur sömuleiðis á niðurleið kom aldrei í ljós, viðkomandi sá „silfurblika á fisk sem hvarf svo undir löðrið og sást svo ekki meir;“ eins og það var orðað. Laxar hafa oft sést í Elliðaánum á síðustu dögum maimánaðar.
En svo er það Urriðafossinn, Þjórsá með sinn gráa lit, sýnir ekki mikið laxinn sinn, helst að treysta á að þeir geri það sjálfir með stökkum og fyrirgangi. En þar opnar 1.júní og fyrir fáum árum var opnað þar nokkrum dögum fyrir mánaðamót og alltaf veiði. Einn þekkjum við sem fór oft í Urriðafossinn um miðjan mai, fyrir daga IO með svæðið og upptöku neta. Sá veiddi oftast vel og allt tveggja ára fisk. Helsta vísbendingin nú um að allt fari sem fyrr er að selir hafa verið að ólmast á svæðinu. Og það þýðir bara eitt. Hann er mættur.
Við höfum auk þess löngum verið duglegir að minna á að forðum er netaveiði var viðhöfð í Hvítá í Borgarfirði var miðað við opnun 20.mai. Alltaf var veiði, stundum lítil, stundum meiri, en alltaf eitthvað og vel þekkt er að síðmaidagar hafa oft gefið laxa í Brennu og Straumum….og nú í seinni tíð í Skugga líka. Þar sást einn á lofti fyrir nokkrum dögum. Það kemur pínu á óvart hvað þeir eru oft að sjást og veiðast í Skugga því laxinn í Grímsá er langt frá því jafn snemmgenginn og sá sem gengur í Norðurá og Þverá/Kjarrá. En kannski eru þessir laxar ekki úr Grímsá því alþekkt er að laxar þurfi að hnusa af ýmsum ám áður en þeir bera kennsl á sína eigin. Það er stutt fyrir lax að strauja frá Skugga, yfir Hvítá lenda þar beint upp í Straumum.
En hvers er að vænta? Vísindamenn hafa spáð því að smálaxagengdin gæti orðið prýðileg og byggja m.a. á hitastigstölum á fæðuslóðinni í hafinu. Ekki eins mikil bjartsýni með stærri fiskinn þar sem smálaxagöngur voru slakar 2025 og veiðisumarið hið versta í manna minnum. Á Norðausturhorninu eru menn þó bjartsýnni og bera við, í Jöklu, mikilli smálagengd í fyrra og, í Selá, góðri tilfinningu.
En lélega sumarið í fyrra var ekki einhlýtt. T.d. var mikið af laxi í Elliðaánum og endurspegluðu veiðitölurnar ekki þann laxafjölda. Sama var t.d. í Laxá í Kjós, leigutakinn þar, Haraldur Eiríksson sagði í Sporðaköstum fyrr í vor að veiðitöurnar hefðu ekki endurspeglað hvað þó var af laxi í ánni. Hann nefndi kenningu sem vel mætti einnig heimfæra upp á Elliðaárnar og þá miklu fleiri ár í raun. Sum sé að slepptur lax lærði ekki að forðast flugurnar, heldur hefði veiðin verið slök vegna þess að skilyrði voru stöðug alla vertíðina, eða þar til um haustið að lægðirnar fóru að koma og fara með tilheyrandi vatnavöxtum og minnkandi vatni í kjölfarið. Þá fór laxinn að taka og taka grimmt. Oftast gott vatn yfir sumarið, en engin tilbreyting í skilyrðum. Helst að menn settu í lax í blá morgunsárið, eða þá ekki fyrr á síðasta klukkutíma veiðidagsins.
En hvað gerist 2026 verður spennandi að fylgjast með og víst er að öll framför frá 2025 verður vel þegin.
