Örsögur Snorra á Augastöðum

16.12.2009

Snorri við skothúsið sem kemur við sögu í sögunum.

Eins og við greindum frá á dögunum, þá kom nýverið út bókin Skotveiði í máli og myndum. VoV er stangaveiðivefur, en veiði er veiði og þar sem við sáum sjálfir um ritstjórn bókarinnar og fjöldi stangaveiðimanna stundar einnig skotveiði, þá birtum við hér kafla úr bókinni.

Við áréttum hér og nú, að frá og með deginum í dag geta félagsmenn í Skotvís og SVFR fengið bókina á sérstöku tilboðsverði, 4.900 krónur (6.890 krónur viðmiðunarverð í verslun) gegn því að sækja hana og greiða fyrir í prentsmiðjunni Litróf í Vatnagörðum 14. Við áréttum enn fremur að VoV er ekki með þessum línum að breytast að efnistökum. Þetta er tilfallandi, en textinn sem hér birtist, úr Örsögum Snorra á Augastöðum, sem jafn framt er veiðivörður á Arnarvatnsheiði, er skemmtileg lesning. Snorri á Augastöðum geriði svo vel:

Snorri Jóhannesson bóndi á Augastöðum í Reykholtsdal í Borgarfirði hefur um áratuga skeið verið skotveiðimaður í og með sem atvinnumaður. Það var rjúpnavertíðin og síðan hefur hann skotið refi í áratugi. Þegar við ræddum við hann um framlag í þetta rit baðst hann fyrst undan. Fannst allar sínar veiðisögur vera eins. Þær snérust allar um miklar göngur og mikla veiði og slíkt væri leiðinlegt til aflestrar þegar færi fram úr góðu hófi. Um það vorum við sammála Snorra í aðalatriðum. Enda voru það ekki þannig sögur sem við vorum að fiska eftir, nema þá kannski eina eða tvær í bland við aðrar. Og eins og svo oft áður, þegar farið er að ræða við veiðimenn, þa´kom veiðisaga. Og svo fleiri og svo enn fleiri.

Snorri sagði okkur að hann ætlaði að skrifa æviminningar sínar einn góðan veðurdag og hann ætlaði að geyma 2-3 minnistæðustu veiðidaga sína fyrir þá bók, en hann rifjaði stax upp eina „örsögu“ eins og hann kallaði hana.

Ekki að skjóta á kássuna

Hann hafði eitt sinn að vorlagi, en þá mátti skjóta gæsir á vorin, farið með nýgræðing á gæsaveiðar. Maðurinn var alls endis óvanur og átti ekki einu sinni búnað, en Snorri sá fyrir því, klæddi manninn upp og léði honum byssu. Þeir fóru síðan ofan í skurð og skriðu eftir honum langar leiðir, enda var gæsahópur fram undan.

„Þegar við vorum komnir nógu nærri, sagði ég þessum vini mínum til margra ára, að láta það ekki trufla sig þegar hann tæki mið, að það væri allt morandi í gæsum í sjónlínunni. Hann skyldi velja eina og miða á hana, það gæti haft slæmar afleiðingar að skjóta bara blint á alla kássuna. Að endingu hlóð ég fyrir hann byssuna og rétti honum. Hann gægðist síðan varlega yfir skurðbrúnina, lagði byssuna til hæfis, valdi gæs og hleypti af. En þá kom á daginn að ég hafði af slysni hlaðið byssuna með neyðarskoti, þannig að það var neyðarblys en ekki haglasending sem þeyttist út yfir gæsahópinn. Mínum gamla vini var illa brugðið við þetta og mér auðvitað líka, en engum varð meint af. Og þótt vinur minn reiddist þessu, þá læknar tíminn öll sár.“

Að skemma ekki kjötið

„Öðru atviki man ég eftir,“ segir Snorri, „það var um það bil árið 1970 eða þar um bil að ég var á ferð með öðrum vini mínum og vorum við að svipast um eftir gæsum. Við ókum fram Hálsasveitina á Villís jeppanum mínum gamla og góða og við Stórás sáum við fimm gæsir í túni. Færið var langt, alltaf 250 metrar og vinir minn fór eitthvað að gantast við mig, hvort ég treysti m´r í þetta skot. Það hefði aldrei hvarflað að mér að reyna þetta, en það var smá ögrun í þessu svo ég svaraði því til að þetta væri ekki stórmál, hann skyldi bara fylgjast vandlega með.

Á þessum árum vorum engin lög sem bönnuðu að skotið væri út um bílrúður, þannig að rúðan var einfaldlega höluð niður, riffillinn, 222 hlaupvídd, lagður út, miðað og hleypt af. Og það steinlá gæs, það var ekki um að villast. Ég varð nú ansi drjúgur með mig þarna í bílnum og dreif mig út og út á tún að sækja fenginn. Þegar að var komið sá ég að þetta var ekki gæsinn sem ég hafði verið með í sigtinu, heldur önnur gæs sem stóð beint fyrir aftan hana. Ég hafði ekki séð hana fyrir hinni, en hún var hausskotin og hafði verið að beygja hausinn til að bíta gras þegar skotið þaut undir gæsina sem miðað var á!

Ég fór að svo búnu með gæsina upp í bíl, ánægður með sjálfan mig og sagði vini mínum að svona færum við að þegar við vildum ekki skemma kjötið. En að öllu gríni slepptu þá var þetta afar tiviljanakennt happaskot og minnistætt eftir því, ekki hvað síst við hvaða aðstæður atburðurinn átti sér stað.“

Hernaður á rjúpnaveiðum

„Það var á tímabili að ég fór dálítið á rjúpu með erlenda veiðimenn. Ekki hvað síst Bandaríkjamenn. Ég var ekki að skjóta sjálfur í þeim túrum, en reyna að hafa ofanaf fyrir mönnum, fara með þá, finna fugla og vera til hjálpar. Ég lærði mikið á þessu í sjálfu sér, en verð aðs egja að oft hrútleiddist mér þetta.

Eitt sinn var ég beðinn fyrir fjóra karla, þetta voru þjóðverjar (varnarliðsmenn) og einn þeirra með háttsettustu mönnum á Vellinum. Hinir allir líka og voru þeir um það bil að fara af landi brott. Þetta var á þakkargjörðardaginn það árið og tíminn því naumur þar sem þeir þurftu að vera komnir í kalkún í Keflavík um kvöldmatarleitið.

Þetta var allt fremur broslegt þó að þetta hafi verið bestu karlar. Þeir komu aðvífandi á risajeppa með öllu tilheyrandi, kaðli vafinn yfir stuðarann og skóflur og járnkarla festa við varadekkið. Gallinn var bara sá að dekkin voru pínulítil og fyrirsjánlegt að það yrðu vandræði ef við færum á veiðislóðirnar á þeirra bíl. Þeir vildu endilega fara á sínum bíl, en ég gat með fortölum fengið þá ofan af því og síðan var lagt af stað upp á Oksmela. Það var brunagaddur og í raun lítil rjúpnavon að mínu mati, en fyrst við vorum þarna komnir þá var ekkert annað að gera en að fara að leita. Og það var leitað og leitað og leitað. Tíminn var sem fyrr segir knappur og mér leist ekkert á þetta, en fyrir rest fundum við sjö rjúpur í hóp.

Þá var það að yfirmaðurinn í hópnum tók til sinna ráða og raðaði sínum mönnum upp í ákveðna röð samkvæmt hernaðarlega útreiknuðum reikningsdæmum og ég var settur inn í þetta líka. Ég var byssulaus, en þeir voru allir með eins byssur, forláta Remington sjálfvirkar og fimm skot í hverri, alls 20 skot og nú var tekið til við að reka hópinn kerfisbundið í skotfæri. Skotin glumdu og það þurfti öll tuttugu skotin, en þeim tókst að klára hópinn og þá voru þeir alsælir, komnir með álitlegan afla og enn tími til að komast í kalkúninn suður með sjó. Þetta var mikil lexía fyrir mig, því þarna var ég að upplifa einhvers konar sportveiði sem var mér framandi og ég sá enga glóru í því að gera annað en að komast í sem best færi á sem praktískaskan hátt og drepa þessa fugla með sem minnstri fyrirhöfn og á sem ódýrastan hátt. Þetta voru bráðflinkir menn en mér fannst þeir vera búnir eins og hálfgerir asnar, lítk og þeir væru á leiðina á akurhænuveiðar í Oklahoma eða þvíumlíkt.

Ég neita því ekki að mér hrútleiddist þetta og beið þess að þessum veiðidegi lyki sem fyrst. Að vera stjórnandi hópsins, en stjórna engu. Vera í raun bara bílstjóri en samt varla það einu sinni.

Seinna meir var þessum hluta af mínu lifibrauði tekinn af mér með reglugerðum og kannski ekki að ástæðulausu því mynstur rjúpunnar breyttist með árunum og vissulega fóru fleiri að skjóta og allt telur. Ég hef síðan kynnst sportveiði og ef ég fer í sportveiði þá set ég mig bara í þær stellingar og nálgast veiðiferðirnar í samræmi við það.“

Einnar nætur veiði úr skothúsinu.

Að fara aldrei aftur með Snorra í veiði

Að skjóta refi úr skothúsum hefur orðið að einhverskonar tísku fyrir suma hin seinni ár, en fyrrum var engin sérstakur ljómi yfir þeim. Þetta var hark og kalsamt og menn gerðu það ekki nema fyrir pening. Þetta gágtu engu að síður orðið eftirminnilegar veiðar og á fleiri en einn veg.

Þann 25.janúar 1972 fór ég t.d. í skothúsaveiði sem líður mér aldrei úr minni. Árið áður hafði ég sett upp „skothúsið“ sem var flak af Pobentu, austur evrópskum bíl sem þá var þekktur. Ég setti hann í litla laut  norður af hliðinu við girninguna nærri Surtshelli. Þá hafði ég skotið þar 9 tófur í 5 ferðum og nú var kominn nýr vetur.

Mánuði áður en ég fór í þessa veiðiferð hafði ég borið tvö kindahræ að skothúsinu. Var færðin þá skapleg en talsverður snjór. Ég bjó í Reylholti á þessum árum og Stefán Eggertsson á Steðja í Flókadal hafði lengi langað til að fara með mér í veiði. Þarna bauð ég honum að koma með. Stefán lést fyrir fáum árum.

En það var mikill snjór þennan vetur og þegar leið á janúar voru nokkrar hörkur. Þannig var það þegar við lögðum af stað á Villis jeppanum mínum. Hann var á 650-16 dekkjum sem þóttu stór í þá daga, orginal jepparnir voru á 600 dekkjum, en þetta var fyrir tíma risatúttana og í dag þættu þetta örugglega ekki merkilegir hjólbarðar.

Við brutumst fram Hálsasveitina og yfir Hvítárbrúna ofan við Húsafellsskóg. En þar með var sagan öll með jeppann, því svo mikill snjór var á veginum að hann var kolófær. Við öxluðum þá skotvopnin og bakpokana og héldum af stað fótgangandi til Kalmannstungu og það skal viðurkennt að dagurinn var lengra kominn en ég hefði kosið vegna þessara tafa vegna ófærðar og að þurfa að ganga þennan drjúga spotta í miklum snjó til Kalmannstungu. Þegar þangað var komið hafði Kristófer í Kalmannstungu mörg orð um asnaskapinn í okkur, sérstaklega þó mér. En við héldum okkar striki og héldum átrauðir áfram göngunni og það var um klukkustundar gangur að skothúsinu, en göngufærið var nokkuð gott þarna í harðfenninu ofan við Kalmannstungu.

En það var farið að rökkva ansi mikið þegar við komum að húsinu og þar blasti við okkur nýr vandi. Bílflakið var fennt í kaf. En við höfðum hálfpartinn reiknað með því og höfðum tekið með okkur skóflur og það tók okkur nokkurn tíma að grafa niður að hurðunum og síðan frá þeim. Við bröltum síðan inn í húsið en þá blasti við enn eitt vandamálið, snjóbungan var það há að það sást ekki í rollurnar frá húsinu. Enn fórum við á kreik og grófum rauf í skaflinn þannig að við gátum séð rolluhræin frá húsinu.

Það var orðið  vel dimmt þegar þessu var lokið og við vorum bæði lúnir og vel sveittir eftir allan gröftinn. Við skriðum ofan í svefnpoka og biðum færis. Úti var norðanátt og dálítill vindur. Klukkan tvö um nóttina vorum við búnir að skjóta fjögur dýr, hvíta læðu, hvítan ref og tvo mórauða refi. Það herti vind og fór að skafa. Okkur fór að verða verulega kalt og skarðið sem við höfðum grafið fór strax að fyllast, sem og holan niður að skothúsinu.

Það má segja að okkur hafi ekki verið um sel, en ég tók samt þarna þá kolvitlausu ákvörðun að við skyldum pakka saman og ganga aftur til Kalmannstungu. Réttast hefði verið að halda kyrru fyrir og grafa regluelag frá húsinu. En við röltum sem sagt af stað þarna og það var mikill skafrenningur. Þó bót í máli að það var bjart yfir og tunglið lýsti bærilega upp nóttina. Við fylgdum girðingunni upp að veginum og reyndum síðan að fylgja honum sem best við gátum, en hann var alveg hulinn snjó.

En þetta átti eftir að versna svo um munaði, það var mittisdjúpur snjór upp sneiðina frá Norðlingafljóti og upp á hálsinn fyrir ofan Kalmannstungu. Þetta er nokkuð bratt og við vorum þarna svona allt að því aðframkomnir og þurftum oft að bíða hvor eftir öðrum.  Það var ekki langt í að við gæfumst upp, en í Kalmannstungu komumst við samt við illan leik um klukkan sex um morguninn og vöktum þá upp fólk til að komast í hús.

Kristófer var fljótur að þjarma að mér, „Hvað sagði ég? Asnaskapur að reyna þetta“ og svo þegar hann spurði nánar um færðina svaraði Stefán ógleymanlega: „Það var í höku eða hattbarð alla leiðina“.

En þetta var ekki búið. Við söfnuðum kröftum í Kalmannstungu og um klukkan níu um morguninn datt bylurinn niður og við gengum þá með búnað okkar og feng að jeppanum. Þar tók við hið mesta basl, því færðin var orðin hálfu verri en áður eftir skafrenninginn og við vorum margar klukkustundir að moka okkur upp úr hverri festunni af annarri í gegnum allan Húsafellsskóg.

Það hefði sem sagt verið nær að halda til í skothúsinu og moka frá heldur en að leggja í hann svona illa ígrundað, illa til hafðir, þreyttir og svitastorknir. Þetta var því afar lærdómsrík og minnistæð veiðiferð. Eftir þetta bætti ég allan minn búnað. Stefán fór hins vegar ekki aftur með mér í veiði. Eftir þessa ferð tilkynnti hann að hann færi aldrei með mér aftur í veiði og við það stóð hann blessaður. Hann var æðrulaus maður og mikið hraustmenni, en þessi ferð gekk nærri honum. Ég lærði sem sagt margt í þessum veiðitúr. Ég lærði þó ekki að hætta þessu, því ég er enn að skjóta refi enn þann dag í dag. Ég byrjaði að bera út hræ og sitja fyrir refum árið 1968 og í dag hef ég legið úti milli 350 og 360 nætur og tel þá bara þær nætur sem gefið hafa veiði. Þær eru ótal margar sem hafa liðið án þess að refur félli.

Síðan gæti ég eflaust rifjað upp margar undislegar veiðisögur þar sem allt gekk vel og veiðin var góð, en þær eru meira fyrir mig sjálfan og erfiðara að deila þeim með öðrum.“