Haraldur Eiríksson, eða bara Halli Eiríks, er afskaplega vel þekktur og kynntur í íslenska veiðiheiminum og þótt víðar væri leitað. Hann kom með athyglisverðar hugrenningar fyrir skemmstu þar sem tilefnið var aðgerðir eða öllu heldur aðgerðarleysi þeirra stofnana og aðila sem halda utan um laxveiði, laxastofna Íslands og allt sem því tilheyrir, og heyra undir Hafró.
Nú hefur það ekki farið fram hjá neinum sem fylgist með laxveiðinni á Íslandi að byrjunin á vertíðinni 2025 er allt annað en góð. Raunar hrikalega slök þótt eitthvað sé vissulega að rúlla inn af laxi. Kannski rætist úr, hver veit.. Helst að nokkrar ár á Norðausturhorninu haldi sjó og það er kunnuglegt þegar borið er saman við síðustu sumur sem hafa verið hvert öðru slakara með þeirri undantekningu að marktæk breyting til batnaðar varð í fyrra og helgaðist að mestu leyti af því að eins árs laxinn svokallaði skilaði sér vel. Í framhaldi af því spáðu sérfræðingar Hafró í það minnsta miðlungi góðu sumri 2026 þar sem tveggja ára laxinn svokallaði átti að skila sér í vænum hrúgum, enda sami árgangur og sá eins árs frá því i fyrra tilheyrir.
En nú hefur það ekki gengið eftir og eins árs laxinn sem átti að skila sér er frekar liðfár, að minnsta kosti enn sem komið er. Og þar kemur gagnrýnin á spádóminn. Halli segir frá því að hann hafi orðið var við óvenjulega mikla útgöngu seiða í hinum miklu hlýindum í mai. Bæði mun fyrr en venjulega og ótrúlega seiðagengd. Þetta höfðu bæði Gísli Ásgeirsson (Selá) og Sturla Birgisson (Laxá á Ásum) greint okkur frá í samtölum í vor. Hans skoðun, þ.e.a.s. Halla á þessu er að Hafróliðið taki ekkert mark á því að júnímánuður í fyrra, helsti gönguseiðamánuðurinn hafi verið með eindæmum kaldur. Beinlínis ítrekuð vetrarveður. Síðan var sumarið 2024 „sumarið sem aldrei kom“ eins og flestir muna.Samhliða þessu spáir Halli því að 2026 verði mjög gott sumar, enda komi þá inn tveir árgangar af eins árs laxi, sá sem átti að ganga út í fyrra en hætti við og síðan góður árgangur sem var á dagsrká nú í sumarbyrjun.
VoV fékk þá flugu í höfuðið að bera þetta ástand núna saman við eitt af köldustu sumrum seinni tíma. Ritstjóri VoV er nógu gamall til að muna eftir „sumrinu“ 1979. Vorið og fyrri hluti sumars var svo svakalegt að undirritaður var í fyrsta jeppaholli inn á Arnarvatnsheiði….þá var kominn 20.júlí. Samt margfestum við jeppana út af holklaka. Laxasumarið 1979 var þrátt fyrir ill skilyrði alls ekki slæmt, kíkjum aðeins á tölur úr nokkrum af laxahæstu ánum það sumar. Þverá/Kjarrá 3558, Laxá í Aðaldal 2372, Drottningin enn í gírnum, Norðurá 1995, Víðidalsá 1948 og Vatnsdalsá 1413.
Samkvæmt kenningunni ætti niðurganga seiða að hafa klúðast 1979, mörg drepist og önnur frestað um ár vegna þroskaleysis. Þegar það á sér stað eru afföllin auðvitað meiri. Hvað gerist síðan 1980? Þverá/Kjarrá fer niður í 1938. Laxá í Aðaldal heldur sér vel, 2324 en nýtur þar eflaust góðs af því hversu hátt hlutfall stórlaxa hefur janan verið í ánni og því notið sama árgangs og gaf ánni góða veiða kuldasumarið á undan. Sama má segja um Húnvetnsku árnar sem koma vel út, sérstaklega Víðidalsá með 1423 , en Vatnsdalsá dalar að vísu aðeins og er með 1033. En ár a vestanverðu landinu koma yfirleitt verr út 1980 heldur en 1979 og má draga þá ályktun að þær byggja meira á smálaxi, sem að hefði átt að ganga út í sjó sem gönguseiði í kuldanum 1979.
Í framhaldinu datt okkur í hug að skoða þróun í ám eftir landshlutum í kjölfarið á hinu alræmda 1979 sumri. Næstu sumur eru ár almennt að taka við sér, sérstaklega á vesturhelmingi landsins, en hægar á Norðurlandi. Vopnafjörðurinn sker sig hins vegar algerlega úr. 1980 var Selá 637 löxum, Hofsá 615. 1981 voru þær báðar hrundar, Selá með 192 og Hofsá 145. 1982 var engu skárra, Selá með 168, Hofsá 141 og enn hékk drunginn yfir 1983, Selá þá í 229 og Hofsá 258. Og 1984 var einnig hörmung, Selá með 123 og Hofsá 185. En svo tóku þær við sér 1985, Hofsá meira að segja með hvelli 1219 laxar þar. Brokkgengari batinn í Selá en bati þó 627 laxar. Þarna má ætla að seiðadauðinn hafi verið ógurlegri en annars staðar og fleiri en einn árgangur næstum þurrkast út. Þess vegna er einkar athyglisvert að greina frá athugunum Gísla Ásgeirs og hans fólks við Selá þegar þau segja að óvenjumikið hafi verið af þroskuðum gönguseiðum óvenjulega snemma í ánni á þessu sumri.
Það eru breytir í þessu ef þá sé miðað við nú. Það var t.d. allur lax drepinn þá. Núna er flestum löxum sleppt og koma einstaklingar því oft fram í veiðiskýrslum, sumir jafnvel þríveiddir og margir tvíveiddir. Tölur frá 1979/80 bornar saman við 2024/25 verða því að skoðast í því ljósi. En þetta eru svona pælingar bara, enda ekki fiskifræðingar sem eiga og reka VoV. Hins vegar finnst okkur þetta hafa nokkurn samhljóm við kenningu Halla Eiríks, um að Hafróliðið hafi ekki tekið tillit til óvenju kalds vors og snemmsumars í fyrra þegar þeir unnu spá sína. En enn og aftur, hér aðeins um pælingar leikmanns að ræða.
