Við hverju er að búast á komandi sumri?

Guðni Guðbergsson fiskifræðingur hjá Hafró og sá aðili sem hefur hvað bestu yfirsýnina yfir hvað er í gangi hvað varðar okkur stangaveiðimenn reyndist vera til í spádóm fyrir sumarið 2019 þegar eftir því var leitað af okkar hálfu. Hér kemur viðtalið í heild þar sem hannfer nánar yfir hina og þessa þætti….

Guðni Guðbergssonn, gersovel:  „Varðandi væntanlega laxgengd 2019. Í  ám NA landi var smálaxagengd og smálaxaveiði með minna móti 2018. Ástæður minni göngu var að hrygningarárgangurinn frá 2012 var mjög lítill. Sá árgangur sem klaktist út 2013 mældist alltaf lítill en hann var uppistaða útgöngunnar 2017 sem skilaði ekki stórri göngu og veiði 2018. Auk þess var vatnshiti lágur á NA- landi og vatnshiti sumarmánaðanna 2015 var með allægsta móti (sem kannski stafaði a.m.k. að hluta af gosi í Holuhrauni). Skilyrði síðan hafa batnað og vatnshiti hækkað. Vorið 2018 gengu fleiri árgangar út en venjulega líkt og gerist þegar hitastig hækkar en sumarið 2018 var með hlýjasta móti. Seiðabúskapur í ám á NA-landi var almennt með besta móti skv. seiðamælingum haustið 2018. Það eru tengsl milli fjölda smálaxa og stórlaxa árið á eftir svo að við eigum ekki von á stórum stórlaxagöngum 2019. Því verður að halda til haga að hlutfall stórlaxa í göngunni hefur farið vaxandi á undanförnum árum sem líklegast stafar að auknum sleppingum (veiða og sleppa á stórlaxi) en nýleg þekking á erfðum stórlaxagensins bendir til þess að hátt veiðiálag á stórlaxi gæti hafa haft áhrif til fækkunar þeirra en að hún sé nú að ganga til baka. Með fjölgun stórlaxa, sem eru að meirihluta hrygnur, hefur seiðaþéttleiki aukist ekki síst á efrihlutum ánna svo þar eru að koma fram jákvæð áhrif breyttrar veiðistjórnunar.

Á Vesturlandi er uppistaðan í veiðinni smálax en stórlaxi fer einnig fjölgandi þar. Sá árgangur sem gekk út 2018 var við eða undir meðaltali í þeim landshluta sem bendir til að gangan 2019 verði tæpleg mjög stór en gæti náð meðalveiði. Taka ber fram að árgangarnir eftir 2015 hafa mælst vel yfir meðallagi þótt kalt sumar 2018 á því landsvæði hafi dregið úr vexti seiða. Vöxtur laxa á fyrsta sumri í sjó hefur verið undir meðaltali á V-landi undanfarin ár en tengsl eru á milli vaxtar og affalla þ.a. að afföll eru minni þegar vöxtur er góður. Endurheimtur á S- og V- landi hafa verið undir meðaltali og með lægra móti 2018. Það er varasamt að leggja of mikið út af því en samt sem áður fylgjast gjarnan að nokkur góð og nokkur slæm ár.

Heilt yfir hefur seiðaframleiðsla í ám varið vaxandi með hækkandi hlutfalli veitt og sleppt sem hefur vegið upp á móti minni endurheimtum úr sjó. Síðustu ár hefur sjávarhiti fyrir vestan land varið lækkandi en ekki er auðvelt að greina hvort eða hvaða afleiðingar það hefur haft þótt sagan segi að það bendi á minni vöxt og meiri afföll. Varðandi NV-land þá er ástand þar svo almennt mitt á milli V-lands og NA-lands.

Varðandi spurninguna um minnkandi loðnu er erfitt að draga miklar ályktanir varðandi afkomu laxa. Þegar litið er til stærðarhlutfalla laxa og loðnu er þar verulegur munur. En minnkandi loðna er vísbending um breytingar.

Benda má á að sjóbleikju heldur áfram að fækka en sjóbirtingi fer fjölgandi. Í flestum sjóbirtingsstofnum hefur veiða og sleppa aukist, með því hefur veiðiálag minnkað þ.a. fleiri árgangar eru í veiðinni og stærri fiskar sem ætti að vera góð tíðindi fyrir veiðimenn. Aftur á móti þurfa veiðiréttarhafar að vera vakandi yfir fækkun bleikju og veiða ekki umfram veiðiþol stofna. Ástæður fækkunar bleikju eru væntanlega hækkun á vatnshita, vor og haust þótt ekki sé nákvæmlega vitað hvernig það virkar á stofnana. Líkur eru til aukinnar dánartölu á hrognum og/eða fyrstu stigum á seiðastigi því þær bleikjur sem verða til eru almennt vel á sig komnar. Sjóbirtingurinn tekur svo við þegar bleikjan hopar.

Það verður forvitnilegt að vita hvernig verður með hnúðlaxa á komandi sumri en í kjölfar aukinnar hnúðlaxagengdar 2017 má búast við að það endurtaki sig 2019 þar sem stofnstærð hnúðlaxa er jafnan mun meiri á oddaárum en jöfnum árum. Hvort það verður eð hvort hnúðlax nái fótfestu í ám hér á landi á eftir að koma í ljós. Það gæti þó gerst líkt og í N-Noregi og Rússlandi.

Á síðustu árum hefur gengið sífellt verr að fá veiðimenn til að taka hreistursýni af laxi. Greining á hreistri getur gefið afar mikilvægar upplýsingar um árgangasamsetningu og árgangastærð í veiði sem og varðandi vöxt fiska. Mikilvægt er að veiðimenn, veiðileyfasalar og veiðiréttarhafa taki þetta til athugunar geri átak til aukinnar hreistursöfnunar.