Ritstjóri og gamall vinur, samstarfsmaður og veiðifélagi, Einar Falur Ingólfsson, höfðum lengi dreymt um að ganga inn í Svartastokk í Kjarrá og skoða okkur um. Gamall draumur beggja og hann rættist síðasta sumar. Útkoman fór fram úr draumunum.
Þetta var þannig til komið að undirritaðir unnu saman bók um Þverá og Kjarrá sem kom út árið 2015. Í aðdragandanum og í vinnuferlinu fór Einar eina ferð með veiðimönnum á hestbaki inn í Svartastokk. Ritstjóri missti af túrnum, en þetta var ekki til að veiða. Einar var að taka myndir fyrir bókina. Um veiðiskapinn sáu samferðamenn Einars og þeir veiddu afar vel. Leigutakarnir höfðu uppi orð um að leyfa okkur að skreppa við tækifæri og upplifa dýrðina á eigin skinni. Og tækifærið kom á síðasta sumri.
Svartistokkur og Starir eru svæði í Kjarrá sem er ekki á allra færi að fara á til veiða, og er ekki opið öllum ef út í það er farið. Leigutakar Þverár/Kjarrár eru með nokkra hópa á hestum eftir eftirspurn. Okkur tókst að smygla okkur á milli. Og við ætluðum að ganga, ekki fara á hestum. Eftir á að hyggja hefðum við ef til vill átt að hugsa betur útí það, enda er þetta krefjandi og löng ganga. Hvergi fer laxinn lengra inn í land heldur en í efstu drög Kjarrár og þó að talað sé um Svartastokk sem endastöð, þá fer laxinn lengra, upp í sprænur og inn í vötn enn ofar. Þar er hann ekki veiddur og þau vötn eru lítið eða ekkert stunduð. Svartistokkur er niður undan ármótum Skjaldatjarnarkvíslar og Langavatnskvíslar sem koma úr samnefndum vötnum og er laxgengt í þau. Stokkurinn er nokkuð langur veiðistaður, en áin var afar vatnslítil eftir langa þurrka og þjappaði það laxinum saman á mun styttra svæði heldur en hann myndi að alla jafna liggja á.
Við ókum sem leið lá að Gilsbakkaseli sem er efst á Gilsbakkaeyrum. Þar rétt fyrir ofan eru nafntogaðir veiðistaðir eins og Rauðabergin og Aquarium. En þarna verður ekki ekið lengra og við tekur langur og erfiður göngutúr. Það er talað um að hrossanotendur séu þrjá klukkutíma frá Gilsbakkaseli. Við vorum um það bil jafn lengi að ganga þennan kafla. Stundum var hægt að fylgja rolluslóðum, annars staðar ekki. Víða er gengið um kargaþýfi þar sem djúpt er ofaní holurnar á milli þúfna. Beinlínis hættulegt þegar menn eru teknir að lýjast á göngunni. Um tíma var mér ekki um sel, búinn að taka nokkra bylturnar á stuttum tíma, en við vorum ekki mikið að taka pásur. Vildum koma okkur upp eftir og geta síðan unnið úr þeim tíma sem eftir lifði. Einari gekk þetta betur, enda mun yngri og háfættari á meðan ritstjóri var að vígja nýja gönguskó sem urðu með tímanum frábærir en splæstu í flakandi blöðrur á báðum hælum við þetta tækifæri. Báðir vorum við með vöðlur og annan búnað í bakpokum.
Við héldum okkur nokkuð frá ánni á göngunni til að byrja með, enda voru framangreindir veiðistaðir ekki á okkar svæði og því vildum við ekki trufla þá sem þar kynnu að vera við veiðar. Komum þó að ánni nærri Neðstu Störum og fylgdum henni upp eftir eftir það. Það eru ekki sérlega margir veiðistaðir merktir á veiðikort á þessum slóðum og eftir þurrkana fundum við fljótt að það voru ekki margir staðir að halda laxi. Nokkra laxa fundum við þó í Einarsfljóti og ákváðum að huga að þeim á bakaleiðinni, enda fældum við þá þegar við gengum fram á hylinn. Þá var falleg og nokkuð löng breiða neðarlega í Störunum sem við ímynduðum okkur að gæti haldið laxi, en á göngunni upp eftir var lítið líf að sjá þar, enda sól og logn. Ætluðum þó að kíkja þar líka þegar gengið væri til baka, sérstaklega ef að eihvað hefði hlaðið í vind.
Eftir að því er virtist endalausa og hvíldarlausa göngu lyfti Einar loks hendinni og horfði á mig hvössum augum. „Við erum komnir“ sagði hann og það voru mikil töfraorð. Við kíktum fyrir horn og þar blasti staðurinn við. Einar var með þetta allt kortlagt og var með útprentaðar loftmyndir og auk þess hafði hann komið þarna einu sinni áður eins og að framan var getið. Loks var tekin nestispása og síðan drógum við á okkur vöðlur og settum saman stangir. Þarna niðri á horninu getur verið veiðilegt i meira vatni en nú var þetta nánast á þurru. Það var þá bara hylurinn sjálfur, en spurning hvort að laxinn mætti finna allt upp að neðri lækjarósnum. Einar sagðist myndu fara þangað, en hvatti mig til að miða við litla drullueyri um það bil þar sem áin er að byrja að breiða nokkuð vel úr sér. Þar niður af er langur og nokkuð hár moldarbakka að sunnanverðu. Þar er nokkuð dýpi og þar myndi laxinn vera og auk þess mögulega uppi í streng þar sem Einar vildi byrja.
Ég var í fyrsta skipti á minni veiðimannsævi með nokkur eintök af nýrri töfraflugu í boxinu. Zelda heitir hún og er eftir Kjartan Antonsson. Mikið hefur verið um hana fjallað og verður ekki viðbætt hér utan að ég var m.a. með fyrstu Zeldurnar sem að Kjartan hafði hnýtt á einkrækjur. Það gerði hann að minni ósk þar sem hreint V&S er á þessum slóðum Kjarrár og einfaldast að losa einkrækjur úr laxakjöftum.
Lítil rennsli er á Kjarrá þegar komið er niður í stóra damminn í Svartastokki, þarna þarf því að strippa fluguna og ég var ekki búinn að strippa Zeldu einkrækju númer 14 nema í gegnum þrjú köst þegar tekið var fast og örugglega í hjá mér. Fyrst kom fallegur boði, síðan var allt fast og síðan færði fiskurinn sig út á dýpið. Einar hafði orðið var við fiska strax í fyrstu köstunum, en lagði nú frá sér græjur sínar og kom niður eftir til mín. Þetta var falleg tveggja ára hrygna, 78 cm og það var talsvert streð að koma henni til lífs á ný, enda ekki auðvelt að koma löxum aftur í gang þar sem straumlaust er og drulla sem pískast upp í botni að auki.
Að þessari frábæru byrjun lokinni hélt Einar aftur upp fyrir, en ég fór að kasta á breiðuna á ný. Laxar fóru nú að stökkva og hryggja sig víða breiðunni og ég áttaði mig á því að þetta gæti orðið erfitt, enda lítið vatn í ánni, sól hátt á himni og lítill vindur til að gára vatnsflötinn. Einar var að hrópa upp yfir sig af og til og eitthvað var í gangi hjá honum, þannig að ég rölti til hans. Sá þá hvað var að gerast, það komu boðar á eftir strippuðu flugunni hans, hvað eftir annað og stundum tveir. Af og til var rifið í en þeir festu sig ekki. Loks setti hann í fisk sem hann landaði. Þetta var þá gullfalleg tveggja punda bleikja. „Mig var farið að gruna að þetta væru bleikjur, en strax í byrjun kom samt lax á eftir flugunni. Var hálfur uppúr og reif í en festi sig ekki,“ sagði Einar. Stuttu seinna landaði hann annarri og þeirri þriðju stuttu seinna. Þarna byrjuðum við rótera, Einar veiddi niður á breiðuna þar sem ég hafði byrjað, en ég fór að kasta á bleikjurnar. Þær urðu smátt og smátt rórri og hættu að elta með tilþrifum. Samt landaði ég einni til viðbótar og Einar setti í enn eina niðri á breiðu. Stuttu seinna landaði hann einnig fallegum urriða.
Eitt sinn er ég kom kastandi niður á breiðuna var ég kominn með Connemara black númer 14 á tauminn og fiskur tók. Fyrst hélt ég þetta vera væna bleikju, en fiskurinn sýndi sig síðan. Þetta var lax, en lítill, aðeins um 55 cm hrygna. Það var sama brasið að halda laxinum á lífi en tókst þó. Nú lagðist ritstjóri fyrir úti í móa, en Einar hélt áfram veiðitilraunum, enda vorum við sammála um það eina sem gæti bætt túrinn væri að hann setti líka í lax. Þarna steinsofnaði útkeyrður ritstjórinn og ekki veit ég hversu lengi, en er Einar vakti mig af blundinum sagði hann þau tíðindi að stór leginn hængur, 13-14 punda, hefði stokkið á strippaða smáflugu hjá sér, hann hefði þreytt hann um stund en síðan hefði laxinn kvatt. Þarna ákváðum við að gefa Svartastokki um það bil klukkustund í viðbót því löng ganga var eftir og ef til vill yrði eftir þrek til að reyna 2-3 staði á þeirri leið.
Við félagarnir vorum orðnir æði slakir þegar hér var komið sögu og við gáfum okkur tíma til að líta uppúr ánni um stund, virða fyrir okkur endalaust heiðalöndin og falleg fjöllin í fjarska, ekki hvað síst sjálfan Eiríksjökul sem að ég held að ég hafi lesið einhvers staðar að væri hæsta fjallið á vestanverðu hálendi Íslands. Þarna iðaði líka allt af lífi, mikið mófuglalíf og rjúpur trítlandi. Merkilegt fannst mér að sjá sílamáf sveima þarna yfir hvað eftir annað.
En það var slokknað á Svartastokki og mál að halda af stað. Einar hafði á orði að hann hefði þarna í fyrsta skipti veitt „alslemmu“ í einum og sama veiðistaðnum, lax, urriða og bleikju. Nú tók við löng ganga, núna báðir í vöðlum um ritstjórinn draghaltur eftir gönguskóna. Allt í einu vorum við komnir að breiðunni löngu í neðanverðu Störunum. Einar byrjaði uppi í beygju, en ég byrjaði um það bil fyrir miðri breiðu. Gára var á ánni út af vaxandi golu, sem var raunar frekar köld, og um leið og við byrjuðum að kasta, stukku laxar á vettvangi hjá okkur báðum. Báðir fengum við svo tökur og loks setti Einar í fallegan smálax. Reyndist Það vera 64 sentimetra hængur sem tók hjá honum tommulanga þýska Snældu. Sjálfur náði ég ekki frekara sambandi við hylinn, laxar stukku víða en ég fékk ekki högg. Aftur á móti var Einar í stuði, setti í og missti annan lax og landaði svo flottri bleikju og fallegum urriða. Var þar með kominn með aðra „alslemmu“.
Síðan tók fyrir tökur þarna eins og uppi í Svartastokki og við tygjuðum okkur af stað. Við fundum nú út að það var talsvert dregið af okkur og við ákváðum því að sleppa Einarsfljóti, pakka vöðlunum í bakpokana, taka í sundur og hreinlega ganga til jeppa. Þetta tók sinn tíma og var nú talsvert um pásur enda átti ritstjórinn orðið erfitt um gang vegna skókostsins og afleiðinga hans. Allt hafðist þetta þó á endanum, við komum að jeppanum við Selið og við tók langur akstur niður alla Kjarrá og síðan til Reykjavíkur. Þetta sumarkvöld var ævintýralegt, litir og skuggar kvöldsólarinnar með magnaða sýningu og tilfinningin að rífa af sér skóna og setjast í bílinn var nánast nautnastund. Ég var þó að fá síendurtekna sinadrætti allar götur til Reykjavíkur og eins gott að Einar Falur var við stýrið.
Maður horfir ekki á erfiðleikastigið þegar maður metur veiðitúr í baksýnisspeglinum. Þetta höfðum við dreymt um að gera félagarnir og nú höfðum við látið drauminn rætast. Og það var gersamlega geggjað þarna inni á öræfunum. Við lönduðum fjórum löxum þrátt fyrir afleit skilyrði, silungarnir urðu einir tíu, mest bleikjur um 2 pund og tveir urriðar. Öllum fiski var skilað lifandi aftur í ána. Og hvað sem erfiðleikum, blöðrum og sinadráttum viðvíkur, þá myndi hvorugur hika við að endurtaka leikinn ef í boði væri.
Stóraukin gæsla
Við þetta má bæta, að leigutakar Þverár og Kjarrár hafa orðið þess áskynja að veiðiþjófnaður hefur verið nokkuð stundaður á heiðum frammi. Síðasta sumar voru t.d. tveir veiðiþjófar gripnir glóðvolgir við Neðra Rauðaberg og er mál þeirra nú dómsmál sem leigutakinn rekur og ætlar að fylgja eftir af fullum þunga. Segja þeir réttilega að það sé óþolandi að á sama tíma og leigutakar friða allan lax á þessum slóðum þá séu óprúttnir aðilar að lauma sér þangað til að drapa fisk. Leigutakarnir munu framvegis taka hart á öllum slíkum málum auk þess að eftirlit með svæðinu verður stóraukið, bæði með tíðari ferðum eftirlitsmanna á þessar slóðir auk þess sem drónar verða notaðir. Þá verður meiri vöktun með umferð.
