BREYTINGAR Á FYRIRKOMULAGI VESTURDALSÁR

7.6.2005

Glímt við lax í Vesturdalsá í Vopnafirði. Ljosm.LG.

Fyrir sumarið 2004 var Vesturdalsá leigð til nokkurra ára til aðila sem bæði eru eigendur að ánni og hafa séð um útleigu árinnar um skeið.  Þessir aðilar ákváðu að gera breytingar á veiðifyrirkomulagi árinnar sem byggði á þeim rannsóknum sem þar hafa farið fram.

Í stórum dráttum er breytingin á veiðifyrirkomulaginu þannig að gengið verður út frá því að taka ekki meira en 30% af laxastofninum sem upp í ána gengur hvert ár.  Þetta var gert vegna þess að teljari, sem verið hefur í ánni frá 1994, sýndi að veiðihlutfallið hefur verið 60-80% í ánni síðustu tíu árin og heldur meira á stórlaxi en smálaxi.  Þegar laxgengd var lítil þá fór hrygnufjöldinn sem eftir varð um haustið til hrygningar niður í þann fjölda að ljóst var að hrygning var of lítil einhver árin.

Samhliða sýndu seiðarannsóknir að þéttleiki þeirra var lítill og því líkur á að meiri hrygning hefði nýtt búsvæði árinnar betur.  Þriðji þátturinn sem styrkti þessa ályktun var sá að árnar þrjár í Vopnafirði, Hofsá, Selá og Vesturdalsá hafa alla jafnan fylgst vel að í veiði í marga áratugi.  Hin síðari ár hefur það einnig haldist, en þó með því frábrigði að Vesturdalsá hefur ekki náð sömu toppum og hinar tvær hafa verið að ná síðustu árin.  Það gæti einnig bent til þess að búsvæði Vesturdalsár hafi ekki verði að skila seiðum á fullum afköstum, ef svo má að orði komast.

 

  Einn leigutaka árinnar, Lárus Gunnsteinsson sleppir 2 ára laxi. 

 

Þær rannsóknir sem fram hafa farið í Vesturdalsá byggja á mörgum þáttum.

   Hefðbundið starf síðustu ár hefur verið að:

1. Telja lax og silung sem gengur upp ána.  Með því er einnig hægt að greina á milli stórlax og smálax og vita fjölda hvors um sig.  Teljarar gefa líka upplýsingar um göngutíma innan sólarhrings og innan sumars.
2. Teljarar gefa því, ásamt veiðitölum, stærð hrygningarstofnsins í ánni eftir veiðitíma.
3. Góð skráning veiðinnar er því mjög mikilvæg, tegund, lengd, þyngd, kyn, veiðistaður, veiðidagur.
4. Hreistursýni hafa verið tekin til að meta ferskvatns- og sjávaraldur lax sem til baka gengur og einnig til að meta vöxt í sjó bæði á fyrst og öðru ári þar.
5. Veiða og merkja gönguseiði. Það veitir upplýsingar um göngutíma seiðanna og við hvaða aðstæður þau ganga.  Einnig stærð, þyngd og holdafar. Með sýnatöku úr hópnum fæst aldursdreifing og  kynhlutfall.
6. Í veiðinni ári síðar er leitað merkja.  Með hlutfalli merktra og ómerktra í laxa í veiðinni er hægt að reikna út gönguseiðafjöldann sem gekk út árinu áður. Fjöldi og heildaþyngd gönguseiða er mat á lokaframleiðslu árinnar af laxi.
7. Merking gönguseiðanna gefur líka endurheimtur þ.e. hve stórt hlutfall gönguseiðanna drepst í hafi. 
8. Þar sem gönguseiðin eru einstaklingsmerkt gefa merkingarnar líka upplýsingar um hvort það eru vissir eiginleikar sem gera það að seiði standi sig best í hafi, (lítil, stór, miðlungs seiði, hvaða aldurshópar, holdafar og kyn).
9. Með rafveiðum á 6 stöðum í ánni, hefur verið fylgst með smáseiðum. Þær gefa upplýsingar um þéttleika þeirra, árgangastyrkleika, vöxt og fæðu.
10. Þá hafa verið tekin sýni á tveimur stöðvum af smádýrum í ánni vor og haust til nokkurra ára og ein flugugildra verið starfrækt.  Það gefur upplýsingar um tegundasamsetningu smádýra og eitthvert mat á magn fæðudýra fyrir fisk.
11. Hitafar árinnar hefur verið skráð með mælingum á 4 klst. fresti síðastliðin sumur en er nú gert árið um kring. Auk þess er hitastig mælt við gildruvitjanir.
12. Ljósmælir hefur verið staðsettur á botni árinnar síðastliðin tvö sumur og verður svo áfram.
13. Auk þess sem hér er upp talið hafa rannsóknirnar einnig beinst að bleikju.  Með þessu rannsóknarátaki fáum við einnig upplýsingar um göngu og stofnstærð bleikju sem upp ána fer. Veiðin er skráð að vissu marki (en betur mætti gera í þeim efnum).  Veruleg vitneskja liggur fyrir um niðurgöngu bleikjuseiða og einnig hafa farið fram nokkrar rannsóknir á bleikjunni þegar út í Nýpslón er komið. Nú standa yfir rannsóknir þar á farleiðum bleikjunnar sem gerðar eru með s.k. hljóðmerkjum. 

 En hvernig verður veiðihlutfalli haldið innan 30%?  Það er gert með því að nýta teljarann og fylgjast með stærð göngunnar og miða veiði við hana.  Þetta gerir kröfur til leigutaka og veiðimanna að veiðihugurinn sé beislaður.  Bæði er ætlunin að hafa sveigjanleika í fjölda daga sem veitt er á og einnig að hluta aflans sé sleppt aftur til þess að ná markmiðinu.  Sumarið 2004 var fyrst árið sem þetta var reynt og gekk það með ágætum. Það er því farið bil beggja, hvorki er öllu sleppt né ótakmörkuð veiði.

 

Tveir 20plús uppi á vegg í veiðihúsi árinnar. Menn vilja sjá þá fleiri slíka í framtíðinni sem vonlegt er.

 

Þórólfur Antonsson og Ingi Rúnar Jónsson

Garðar heitinn Svavarsson einn mesti stangaveiðimaður Íslands bast Vesturdalsá tryggðarböndum. gg.