STÓRU SEIÐIN Í LANGÁ

....OG VÍÐAR

1.4.2005

Þarna eru nokkrir gjöfulir veiðistaðir á Fjallinu

Geysilega athygli vakti árið 2003, þegar Ingvi Hrafn Jónsson leigutaki Langár á Mýrum greindi frá því að um það bil fjórðungur þeirra 2.263 laxa sem veiddust í ánni um sumarið og settu hana í toppsætið, hefðu verið heimtir laxar úr gönguseiðasleppingum. FJÓRÐUNGUR! Það munar um minna og hvað sem öllum vangaveltum leigutaka um viðkvæm málefni er varða hvort ár eru "hafbeitar-laxveiðiár" eða sjálfbærar ár að bæta við náttúrulegt klak, framleiðslu og veiði, þá verður ekki hjá því litið að hér er um stórmerkilega frétt að ræða, því hin seinni ár hefur tilhneigingin í umræðu um seiðasleppingar fremur verið á þann veg að þær séu tilgangslitlar og kostnaðarsamar. Nú lítur dæmið öðru vísi við.

Sigurður Már Einarsson fiskifræðingur og yfirmaður Vesturlandsdeildar Veiðimálastofnunar hefur yfirséð ræktunarstarfið í Langá og við snérum okkur til hans með spurningar og óskuðum svara við þeim. Sigurður var náttúrulega ekkert nema ljúfmennskan og sendi okkur samantekt. Við gefum Sigurði orðið:

"Löng reynsla er fyrir sleppingum sjógönguseiða til ræktunar í veiðiám á Vesturlandi. Slík ræktun er hrein viðbót við náttúrulega framlæeiðsligetu ánna. Slíkar sleppingar eru fremur algengar á Vesturlandi, en sleppingar eru þó almennt frekar litlar að umfangi, enda árnar frjósamar og minni sveiflur í veiðinni en víða annars staðar á landinu. Því er yfirleitt ekki hægt að tala um hafbeit til stangaveiða eins og gert er í Rangánum, heldur í flestum tilfellum verið að auka nokkuð við náttúrulega framleiðslugetuna.

Af langri reynslu við slíkar sleppingar verða nokkrir þættir að ganga upp til að sleppingarnar skili viðunandi árangri og oftast er það ekki einhver einn þáttur sem skiptir öllu máli og ræður úrslitum um árangurinn.

• Eldisferillinn verður að vera með þeim hætti að við sleppingu 1+ seiða fari seiðin á náttúrulega ljóslotu við ca 10 til 12 cm lengd og 15 grömm að þyngd ekki seinna en um mánaðamót das/jan fyrir sleppinguna. Seiðin verða að ná lágmarksstærð til að þau fari örugglega í göngubúninginn.
• Seiðin eru yfirleitt sett á kalt eftir áramót, 5-6 gr.C en ef seiðin hafa náð lágmarksstærð er óhætt að hafa meiri hita á þeim sérstaklega undir vorið.
• Umhirða í eldinu skiptir miklu máli og að ekki sjái mikið á uggum o.s.frv.
• Seiðastærðin skiptir miklu máli. Á síðastliðnum árum hefur verið leitast við að sleppa mun stærri seiðum en áður var gert og er algengast að sleppa seiðum á milli 40 - 60 gr. að þyngd og hafa betri heimtur náðst en áður með stórum seiðum.
• Flutningur í sleppitjarnir á vorin og fóðrun þeirra fram að útgöngu skiptir miklu máli, eins að verja seiðin gegn vargi, bæði fugli og mink.
• Umhverfisþættir í ánum og ekki síst í sjónum skipta að sjálfsögðu miklu máli.

Flott sjón!

BEST Í LANGÁ

Ég var að skoða árangur af sleppingum í nokkrar ár á Vesturlandi árið 2003. Árangur af sleppingunum er skoðaður með mati á hreistursýnum, en lax af gönguseiðauppruna er auðþekktur í hreistri út frá aldri í sjó og seiðastærð. En eldisseiðin eru yfirleitt mun stærri en náttúruleg seiði. Ef sýnataka er framkvæmd jafnt og þétt yfir tímabilið, þá er reynsla fyrir því að gott samræmi er á milli mat á eldisuppruna í hreistri miðað við reynslutölur úr merkingum eldisseiða.

Árið 2003 voru endurheimtur úr sleppingum í árnar sumarið 2003 yfirleitt góðar. Endurheimtur voru yfirleitt á bilinu 1,5 - 3,3% í veiði. Gljúfurá í Borgarfirði skar sig úr með mjög lélegan árangur, enda var ós árinnar erfiður yfirferðar fram í ágúst og laxgengd og veiði því mjög slök.
Bestu heimturnar af þessum ám urðu í Langá á Mýrum, en þar urðu heimtur 3,3% í veiðinni og þar má rekja um fjórðung veiðinnar til gönguseiðasleppinganna. Í Langá hefur verið lögð áhersla á sleppingar mjög vænna seiða, frá 40 -80 gr, auk þess sem vandað er til sleppinganna á allan máta.

STATISTÍKIN

Sigurður Már sendi okkur líka töflu sem sýndi árangur af sleppingum í einstökum ám. Við ætlum að tína aðeins útúr töflunni það sem okkur þykir hvað bitastæðast. Ef við lítum aðeins nánar á árangurinn í toppánni 2003, Langá, þá var sem fyrr segir um 3,3% heimtur í veiði, en um 582 laxa veidda var að ræða úr sleppingu 17.500 gönguseiða, sem telur 25,7% hlutfall heildarveiðinnar. Hvorki meira né minna.
Búðardalsá var með næstum jafn góðan árangur, en tölur allar þó mun lægri þar sem við er að búast. Þar er verið að tala um 2,9% heimtur í veiði og 58 laxa af 245 laxa heildarveiði, úr sleppingu 2.000 seiða, en það gera 23,7% hlutfall af heildarveiði.
Af öðrum tölum má nefna Dunká á Skógarströnd, en þar var sleppt 1.500 seiðum og veiddist 31 lax úr sleppingunni, en heildarveiðin í Dunká var 169 laxar. Það gera því 2,1% heimtur í veiði og 18,3% hlutfall af heildarveiði.
Þetta var nokkuð lakara í Norðurá og Þverá/Kjarrá. Í Norðurá var sleppt 15.000 seiðum og veiddust 223 laxar, en heildarveiðin í ánni var 1.442 laxar. Það eru 1,5% heimtur í veiði og 15,5% hlutfall af heildarveiði. Í Þverá/Kjarrá var sleppt 7.250 seiðum og veiddust úr þeim pakka 125 laxar af 1.872 löxum sem var heildarveiðin í ánni sl sumar. Þetta eru 1,7% heimtur í veiði og 6,7% hlutfall af heildarafla að sögn Sigurðar, skv. töflu hans.
En vegna þess að Sigurður Már tíndi Gljúfurá í Borgarfirði útúr fyrir slakan árangur, þá skulum við kíkja á hennar tölur. Í hana var sleppt 5.000 seiðum og veiddust 11 laxar úr sleppingunni. Það má þó segja, að í arfalélegri veiði í ánni munaði um minna, því heildarveiðin var aðeins 88 laxar. Þetta var 0,2% heimtur í veiði og 12,5% hlutfall af heildarveiði. Gljúfurá var sérstakt "keis" í fyrra eins og menn muna eflaust, vatnsleysið fram eftir sumri gerði það að verkum að ósinn við Norðurá var nánast hægt að fara á strigaskóm án þess að blotna. Síðsumars var einhver bragarbót gerð og auk þess rigndi þá nokkuð fram á haustið, en það var of seint til að bjarga vertíðinni.

VANGAVELTUR

Ingvi Hrafn Jónsson, leigutaki Langár segir hugmyndirnar sem unnið var eftir í seiðaeldinu komnar frá vini sínum, Alan Mann, sem veitt hefur lengi í Langá og rekur auk þess seiðaeldisstöð í Skotlandi. Hefur Ingvi sagt að hann hafi verið við það að gefast upp á seiðasleppingum í Langá, en þá hafi Mann hvatt hann til að gera eina lokatilraun og hún hafi vægt til orða tekið þrælheppnast. Við spurðum Sigurð Má hvort að umrædd afgreiðsla á seiðaeldi væri ekki patentlausn fyrir laxveiðiárnar fyrir norðan og norðaustan, sem eru frægar fyrir sínar miklu sveiflur í laxagöngum. Sigurður svaraði varfærnislega og sagði að tíminn yrði að leiða í ljós og ekki mætti gleyma að aðstæður í laxveiðiám á norðan- og norðaustanverðu landinu væru yfirleitt aðrar og lakari heldur en væri á vestanverðu landinu. "En eftir þessu hefur auðvitað verið tekið, menn bera saman bækur sínar og reyna eitt og annað. En tíminn verður að leiða í ljós hvað verður," sagði Sigurður.