Meira af stórlöxum - greinarkorn úr Vatnsdal
Einn af þeim stóru úr Vatnsdalsá 2010. Mynd fengin af www.vatnsdalsa.is
Áður en við gefum Pétri orðið kemur örstutt upprifjun. Blanda var opnuð og veiðimenn drápu nokkra stórlaxa. Sem, nóta bene, er ekki bannað í Blöndu. Ákall kom frá VMSt um að veiðimenn hlífðu stórlaxi og menn töluðu ýmist með eða á móti á margs konar vettvangi, m.a. í blöðum og á netmiðlum. Umræðan er alls ekki ný af nálinni þó að hún hafi rokið jafn harkalega upp í vor og raun bar vitni eftir Blönduveiðina. Þetta er umræðan um hnignun stórlaxa, ástæður fyrir henni og hvað er mögulega hægt að gera til að sporna við. Í framhaldinu, eða eftir að Þórarinn Sigþórsson hafði birt tölur um stórlaxaveiði Blöndu síðasta áratuginn, birtu Pétur og félagar töflur á vefnum www.vatnsdalsa.is þar sem sýnt var hlutfall stórlaxa í aflatölum aftur til ársins 1978, þar sem engin á kom vel út, þar með taldar hvorki Vatnsdalsá og Blanda. Þá sögðu Þórarinn og fleiri hér á VoV að það væru óboðleg og villandi vinnubrögð að tala um hlutfall stórlaxa af heildarveiði, því tlur þeirra frá ári til árs hlytu að vera réttari birtingarmynd.
Og þá komum við að grein Péturs sem hann sendi okkur að norðan í morgun og sjálfsagt er að birta, því stefna okkar á VoV er að sjónarmiðin komi sem flest, og helst öll, fram.
Pétur (sem er á myndinni hér að ofan) skrifar: "Fyrir nokkru síðan birtum við hér á vefnum upplýsingar sem sýna hlutföll stórlaxa aftur í tímann samkvæmt skráðum veiðitölum frá VMST. Við viljum benda á að okkur kemur ekkert við hvort menn drepi stórlaxa, enda segja veiðireglur til um í hverri á fyrir sig hvað mönnum er heimilt að gera og hvað ekki. Úttektin sem við birtum er ekki til höfuðs neinum og ekki ádeila á einstaka vatnsfall, heldur aðeins forvitnileg innsýn í veruleikann í ljósi þeirrar umræðu sem verið hefur síðustu ár um tilvistarkreppu stórlaxins í laxveiðiám landsins. Allar skoðanir um þetta málefni eiga rétt á sér og eðlilegt að menn ræði það sín í milli. Umræðan um stöðu stórlaxins á sér ekki upphaf í því hvað einhverjir veiðimenn veiddu í opnun einhversstaðar heldur nær hún miklu lengra aftur í tímann.
Á vefmiðlinum Vötn og veiði vill einhver meina að við förum beinlínis með rangt mál. Okkur finnst afar ómerkilegt þegar menn fara að saka hvorn annan um að reyna að villa um fyrir náunganum, hvað þá að segja að menn séu að stunda óásættanleg vinnubrögð því þær tölur sem unnið er með eru opinberar tölur frá VMST. Sá hinn sami vill frekar horfa í tölur um fjölda einstaklinga sem veiddust, þ.e. stórlaxa, árin 2000-2004 og svo 2005-2009 og bendir réttilega á tölur því til stuðnings. Því má þó ekki gleyma að þau voru nokkur mögur árin í veiði tímabilin 2000-2004 og því spurning hvort raunhæft sé að bera þau ár saman við árin á eftir hvað varðar fjölda einstaklinga. Sem dæmi þá var heildarveiðin í Blöndu/Svartá um 50% meiri árin 2005-2009 en fimm árin á undan og fjöldi stórlaxa ríflega 30% meiri eða 615 einstaklingar. Þetta er í raun það sama og við upplifðum hér í Vatnsdalsá, um 80% aukning á heildarveiði og ríflega 70% aukning í fjölda stórlaxa, eða 828 einstaklingar. En svo þarf að taka inn í myndina endurveiðihlutfallið þó svo kannski flóknara sé að bera það saman á endanum þar sem töluverðu af laxi er sleppt annars staðar einnig. Þetta er allt saman jákvætt. En við hljótum frekar að vilja horfa á stóru myndina í þessu.
Boltalaxi sleppt í Blöndu í opnunarhollinu í vor. Umræðan fjallar ekki um Blanda versus Vatnsdalsá. Mynd Ingi Freyr Ágústsson.
Ef horft er á tölurnar frá 1970-1979, þar sem hlutfall stórlaxa af heildarveiðinni er á bilinu 40-71% í þeim ám er úttektin náði yfir, þ.m.t. Vatnsdalsá, en er 8-35% árin 2000-2009 þá hlýtur hver sem vill sjá að ástand stórlaxastofna er fyrir löngu orðið áhyggjuefni. Hvernig sem menn vilja snúa þessu þá er þetta staðreynd. Ef menn tala svo um að það sé meira af smálaxi þá hlýtur að vanta uppá göngur stórlaxa, eða hvað ?
Þegar verið er að skoða eða gera samanburð sem þennan, og til að sjá einhverja skýra mynd, hlýtur að vera eðlilegt að horfa í hlutföll fremur en fjölda einstaklinga þar sem m.a. framleiðni laxa er mismikil eftir ám. Hlutföll gefa einnig betri mynd þar sem erfitt er að sjá hlutina með því að horfa á tölurnar einar og fara svo í hugar reikning út frá þeim, enda eru hlutföll byggð á tölunum sjálfum. Þannig má nefna að heildarveiði í Blöndu/Svartá árin 1970-1979 var um 15.500 laxar, þar af tæplega 11.000 stórlaxar en árin 2000-2009 var heildarveiðin svo um 14.700 laxar, þar af tæplega 4.400 stórlaxar. Í Vatnsdalsá árin 1970-1979 var heildarveiðin um 8.800 laxar, þar af tæplega 5.700 stórlaxar en árin 2000-2009 var heildarveiðin um 9.100 laxar, þar af rúmlega 3.100 stórlaxar. Þessar tölur segja sitt um tilvistarkreppu stórlaxins.
Stór "tveggja ára" hrygna, áætluð 17 pund, losuð úr háfnum við Brúarhyl í Laxá í Aðaldal í fyrra. Mynd gg.
Það er rétt að taka fram að með úttektinni sem við birtum er ekki verið að benda á einn né neinn sem sökudólg og á ekkert skilt við umræðu sem kunn hafa farið af stað eftir einhverja opnun þetta tímabilið. Við erum að benda á þá miklu vá sem fyrir dyrum er og að bregðast þurfi við eins og m.a. Veiðimálastofnun kallar eftir. Hér í Vatnsdalsá var brugðist við fyrir 13 árum og við metum stöðuna þannig að við séum á réttri leið. Auðvitað getur svo hver dæmt fyrir sig, en meðan óvissan er til staðar mun náttúran njóta vafans af okkar hálfu.
Ef hægt er að sporna við þessari vá þá væri ábyrgðarlaust af okkar hálfu að benda ekki á hverju við teljum okkur hafa áorkað með v&s verkefninu hér í Vatnsdalsá, öðrum til hvatningar. Við tökum svo undir með Veiðimálastofnun og hvetjum alla sem vettlingi geta valdið að leggja sitt af mörkum, þó ekki nema væri til þess að komast að hvort hlutfall þessa tignarlegu fiska taki stefnuna uppá við, öllum hlutaðeigandi til ávinnings ef sú yrði raunin. Seinna meir væri betra að geta sagt að við hefðum þó reynt og gert okkar besta."
Pétur Pétursson