Innlegg frá VoV um stórlaxa
Myndir frá Blöndu í byrjun mánaðar urðu kveikjan að stórlaxaumræðunni. Mynd Stefán Sigurðsson.
Sigurður Guðjónsson framkvæmdastjóri Veiðimálastofnunar hefur eina ferðina enn vakið athygli á því að stórlaxar eru í útrýmingarhættu í íslenskum laxveiðiám. Heilmikið hefur verið gert til verndar þeirra síðustu ár, en enn má gera betur. Kveikjan núna eru fréttir af stórlaxadrápi við opnun Blöndu.
Ákall Sigurðar er eins og síðustu ár, ströng og diplómatísk ábending til þeirra er málið varðar, að innan fárra ára gætu stórlaxar verið útdauðir í íslenskum laxveiðiám. Ef fram heldur sem horfir sé það frekar staðreynd en tilgáta.
Áður en lengra er haldið er rétt að taka fram, að það sem hér fylgir er skoðun VoV. Ekkert annað. Við höfum fengið yfir okkur skammir fyrir að segja frá og birta myndir af mönnum með dauða stórlaxa í Blöndu. Líka fyrr í vor af veiðimanni með dauða Þingvallaurriða sem hann veiddi í Vatnskoti á flugu. Og svona skammir eru árvissar af svipuðu tilefni. Um það segjum við: VoV dregur ekki í dilka. Ef að farið er eftir gildandi lögum og reglum á hverjum veiðistað þá eru myndir af þessum toga jafn góðar fréttamyndir og þær sem sýna menn sleppandi feng sínum.
Og þá að framhaldinu:
Ekkert verður fullyrt um hvers vegna þeim fækkar svo mjög, skilyrði í umhverfinu, ofveiði þeirra, ýmislegt er nefnt sem mögulegir áhrifavaldar en ekkert hefur verið hægt að negla niður sem niðurstöðu sem byggir á rannsóknum og útreikningum. Hins vegar halda menn í vonina um að breytingar, stórlöxum hliðhollar, eigi sér stað í náinni framtíð og þá sé mikilvægt að genin finnist enn í ánum þannig að þeir geti reist sig við á ný. Sigurður hefur sagt að það sé það eina sem mannskepnan geti gert að svo komnu máli, þ.e.a.s. að drepa ekki þessa fiska heldur sleppa þeim.
Það er óhætt að hlusta á Sigurð. Hann og hópur hans hjá VMSt hefur fylgst grannt með gangi mála og stendur raunveruleikanum næst. Hjá þeim hafa safnast kúrfurnar og línuritin sem ljúga ekki um ástandið. Kallinu hefur verið svarað víða. Í mörgum ám hefur allt agn verið bannað nema fluga og ýmist lagt upp með að öllum laxi sé sleppt, eða bara stórlaxi. Flestar þessara áa eru á Norður- og Norðausturlandi, en þær eru líka víða að finna sunnan heiða. Haffjarðará er t.d. sporgönguá í þessum efnum og SVFR hefur sett á sleppiskyldu á allan lax frá 70 cm í nokkrum af helstu ám sínum. Fleiri ár mætti nefna, Straumfjarðará, Grímsá ofl.
Ekki er um það deilt að stórlaxastofnar standa betur að vígi norðan heiða en sunnan. Þannig hefur það alltaf verið og er sum sé enn þrátt fyrir hnignun. Mikið er talað um Blöndu þessa daganna. Þar er ekki sleppiskylda á stórlaxi og allt löglegt agn samkvæmt landslögum er leyfilegt. Veiðimenn og heimamenn sem best þekkja Blöndu hafa borið blak af þessu og sagt að stórlaxastyrkur hennar hafi ekkert breyst í gegnum árin og vegna yfirfalls úr Blöndulóni verji áin laxa sína vel með styttri veiðitíma en gengur og gerist.
Ekki dettur okkur í hug að deila við menn sem þekkja þetta betur en við. Blanda er augljóslega í hópi þeirra áa þar sem stórlax stendur hvað sterkastur. Annars staðar á Norðurlandi er enn nokkuð af stórlaxi og virðist stabíll í bili. Hnignunin virðist hafa verið langsamlega mest sunnan heiða.
En það sem Blöndumenn segja undirstrikar það sem okkur á VoV hefur grunað, þ.e.a.s. að veiðin sem slík sé ekki mesti áhrifavaldurinn heldur umhverfisþættir sem hafi breyst mikið, stórlaxinum augljóslega í mót. Dæmi um þetta er að netin í Hvítá í Borgarfirði tóku um langt, langt árabil gríðarlegan toll af stórlaxagöngunum og síðan tóku stangaveiðimenn við þegar laxinn var genginn í bergvötnin og þó að þessum netaveiðum væri hætt og hömlur settar á stórlaxadráp í stangaveiðinni, þá hélt hnignunin áfram og jókst bara ef eitthvað var. Þrátt fyrir að tekið væri fyrir stóran hluta af stórlaxadrápinu. Að sama skapi var Blanda húkkveidd af mikilli elju um árabil. En ef það eru umhverfisþættirnir sem eru kveikjan að hnignun stórlaxa, þá er það augljóslega ekki til bóta fyrir þá þegar þeir eru síðan drepnir í mismiklum mæli þegar heim er komið.
Stórlaxi hefur fækkað miklu víðar en á Íslandi þrátt fyrir margvíslega tilburði til verndar þeirra. Það er því ekki hægt að segja með neinni vissu hvers vegna þetta ástand er eins og það er. Ekki kæmi á óvart þó að hér sé um nokkra samverkandi þætti að ræða.
En hvort sem að menn telja eitt vera sannara en annað í þessum efnum þá ættu menn þó að geta sammeinast um eitt meginatriði, á meðan váin er fyrir dyrum, og það er að náttúran fái að njóta vafans. Það sem Sigurður er að benda á er, að það er ekki víst að stórlöxunum verði bjargað. Þar sem þeir tóra enn, gæti þeim hrakað. Allt er í óvissu. En ef að aðgeðrir skila einhverju góðu og skilyrði breytast til batnaðar, þá væri sorglegt ef að genin væru horfin. Rétt er að hafa það í huga þegar afstaða er tekin.
Mkv.frá VoV.