Erfitt að vera sjóbirtingur í Vestur Skaftafellssýslu
Einar Falur Ingólfsson að landa 5 punda birtingi í Fjárhúsabakka í Geirlandsá, en þar fer laxi nú mjög fjölgandi. Mynd gg.
Í spjalli sem við áttum í vikunni við Guðna Guðbergsson fiskifræðing kom fram að “jaðarár” hefðu framleitt meira af laxi á allra síðustu sumrum en venjulega og taldi hann það geta stafað af því að hlýnun hefði aukið lífsmöguleika laxaseiða. En snýst þetta bara um hlýnun?
Við fórum ekki nánar út í þetta í fréttinni á dögunum, enda vorum við þá að ræða um hvernig Guðni mæti horfur á laxveiði fyrir komandi vertíð. En við ræddum samt aðeins um þessar jaðarár sem hann kallaði og hvernig á því stæði að þær væru að skora betur í laxi en áður.
Það er fallegt við Mörtungunef í Geirlandsá í kvöldsól að hausti. Mynd gg.
Sem dæmi um jaðará nefndi Guðni Geirlandsá á Síðu, skammt austan Kirkjubæjarklausturs. Hún er ein af betri sjóbirtignsám landsins og hefur lengi verið, en á sínum tíma, þegar menn fóru um allar sveitir með laxaseiði, fór Geirlandsá ekki varhluta af því og það kom niður á sjóbirtingsstofni árinnar án þess að áin næði þrátt fyrir það neinum hæðum sem laxveiðiá. Eðli hennar var einfaldlega eðli sjóbirtingsár. Hún var með laxavott, en seiðasleppingar breyttu litlu til betri vegar. Síðan hefur laxinn verið víkjandi tegund í ánni og sjobirtingurinn verið á uppleið, en þó jafnan með náttúrulegum sveiflum. Þangað til nú allra síðustu ár. Aftur ber á því að laxi fjölgar, en að þessu sinni mun meira heldur en á seiðasleppingarárunum. Hámarki náði þetta s.l. sumar þegar vel á annað hundrað laxar veiddust í ánni, en niðursveifla hefur verið í sjóbirtingi síðustu tvö árin, ekki bara í Geirlandsá heldur í allri Vestur Skaftafellssýslu.
Guðni segir að fiskifræðingar hafi áhyggjur af því að laxinn geti truflað hrygningu sjóbirtings og hann eigi kannski auðveldar uppdráttar nú en áður vegan umræddrar hlýnunar. “Þetta er kannski spurning hvort menn vilja heldur veiða lax eða sjóbirting,” sagði Guðni í samtali við VoV.
Veiðimenn með laxa úr Tungulæk síðasta sumar, mynd Þórarinn Kristinsson.
En lax birtist eki bara alskapaður í veiðiá, fyrst þarf hann að koma undir í hrygningu og eyða síðan nokkrum erfiðum uppvaxtarárum í ánum uns hann nær sjógöngustærð. Nema jú að áin fái “hjálp” og það virðist einmitt hafa verið raunin að þessu sinni, því flest bendir til þess að laxar úr hafbeitarsleppingum í ár á Suðurlandi hafi flykkst í ár í Vestur Skaftafellssýslu. Fjölgun hefur líka verið á laxi í Tungufljóti, Tungulæk, Hörgsá, Eldvatni og víðar. Í Tungufljóti voru laxar hreisturskoðaðir og voru flestir af hafbeitaruppruna. Hvaðan þeir voru var hins vegar ekki hægt að ákvarða. Gönguseiði laxa hafa verið sett í Tungulæk en landeigandi þar hefur sagt okkur að hann hafi hætt þeim sleppingum og ákveðið að einbeita sér að sjóbirtingi. Hann kunni engar skýringar á því að áin gaf met-laxveiði á liðnu sumri.
Það virðist því vera svo komið, að náttúran sjálf og mannshöndin saumi nú sameiginlega að sjóbirtingsstofnum, náttúran með hlýnun (með hjálp manna!) sem bætir skilyrði fyrir laxahrygningu í umræddum ám (að ógleymdri steinsuguplágunni sem enginn veit hvað drepur mikið af birtingi) og mannshöndin með hinni skefjalausu dælingu gönguseiða til hafbeitar í ár út um allt Suðurland. Það er því von að spurt sé: “Hvort vilja menn heldur veiða lax eða sjóbirting,” en það mætti kannski bæta við spurninguna…..í sjóbirtingsveiðiá?
