Laxar læra að varast flugur
Laxinn er margslungin skepna. Mynd HÓ.
Lee gamli Wulff var einn af helstu gúrúum fluguveiðimanna á meðan hann lifði og tryggði með bókum sínum og kenningum að andi hans svífur enn yfir vötnunum. Hann lést fyrir allnokkrum árum, en eiginkona hans Joan lifir enn eftir því sem við best vitum og rekur fluguveiðiskóla þeirra hjóna. Lee sagði frá því í einni af bókum sínum að hann vissi dæmi þess að “aðfluttir” laxastofnar lærðu að forðast vissar flugur og hættu smám saman alfarið að taka þær.
Þetta kemur fram í litlum kafla í bókinni The Atlantic Salmon sem kom fyrst út árið 1958, en var síðan endurprentuð í mai 1967 og í þeirri útgáfu fundum við þennan kafla sem heitir “Transplanted almon”, eða Aðfluttir laxar. Fyrsta málsgreinin í kaflanum hljómar svona í íslenskri þýðingu:
Með miklu veiðiálagi minnkar stærðin á þeim flugum sem best virka. Það er bæði furðulegt og undursamlegt að fylgjast með því hvernig nýjar kynslóðir laxa, sérstaklega í smærri ám þar sem veiðiálag er mikið, læra að varast stærri flugunúmer og nánast hætta með árunum að taka flugu yfirleitt.”
Skyldi laxinn hætta að taka rauða Frances einn góðan veðurdag? Mynd Gunnar Yngvi Þórisson.
Síðan segir Lee frá því að gott dæmi um þetta hafi hann séð í ánni Ecum Secum í Nova Scotia. 50 árum áður en hann skrifaði bókina var villti stofn árinnar orðinn afar dapur og auk þess fékkst varla fiskur á flugu. Þá var gripið til þess ráðs að ráðast í stóra seiðasleppingu og 3 eða 4 árum sienna fóru að koma góðar laxagöngur uppúr þeim sleppingum. Menn sáu á augabragði að þetta voru sleppiseiðin því vaxtarlag þessara laxa var allt annað en á heimastofninum. Nú var allt í einu mokveiði og fiskur aðallega að taka stórar flugur.
Næstu 15 árin breyttist allt smátt og smátt, stærri flugur hættu að virka og veiði minnkaði jafnvel á meðan enn var nóg af fiski. Þeir sem veiddust komu á smærri flugur. Á þessu tímabili var enn sleppt stóru seiðaholli og eftir tilskilinn tíma, 3-4 ár, kom þriðja gerðinn af laxi. Enn var hún auðþekkjanleg á vaxtarlagi og fleiri eiginleikum. Nýja “kynslóðin” var mokuð upp á stórar flugur á meðan eitthvert kropp var úr 2.kynslóðinni með smáflugum, en flestir laxar úr þeirri kynslóð voru hins vegar alfarið hættir að taka nokkra flugu. Fyrsta kynslóðin nánast horfin.
Lee kilkkir út með aðdáunarorðum um varnareiginleika þessa fisks, sem gengur til hafs sem gönguseiði með enga þekkingu á veiðiflugum, en hafi það innbyggt í genunum að læra að þekkja þær og forðast á tiltölulega stuttum tíma.
Þetta er mögnuð lesning og mönnum gæti dottið til hugar ýmsar tilraunir sem gerðar hafa verið, t.d. er bændur við Grímsá töldu að hægt væri að rækta upp laxastofn sem tæki bara flugu og eðlilega fóru menn þá að velta því til og frá í framhaldinu hvort ekki væri þá hægt að rækta laxastofna sem tækju bara ákveðnar flugur en ekki aðrar? Spurning hvað mikill trúnaður var lagður á svoleiðis pælingar.
En þessi dæmi sem Lee Wulff nefnir frá Ecum Secum eru athyglisverð. Það eru aðfluttir, eða “transplanted” laxar í ám á Íslandi. Rangárnar eru þannig, Skógá. Enn dugar þar vel að kasta stóru túpunum, en þarna er þó eðlismunur á milli áa. Í Ecum Secum var hrygning og skilyrði og slept var smáseiðum. Í “transplanted” ám á Íslandi er sett ný kynslóð gönguseiða á hverju ári, það er því ekki víst að menn þurfi að hafa áhyggjur af því að lax hætti að taka flugu í Rangánum í bráð.
.JPG)
