Og talandi um vorveiði og vor í lofti.....
Kuldalegir vorveiðimenn(sem koma þessari sögu reyndar ekkert við) við Varmá, 1.apríl 2006, Sigurður Rósarsson t.v. og Þorleifur Gunnlaugsson. Mynd Heimir Óskarsson.
Hugleiðingin um vor í lofti í síðasta pistli á fullkomlega rétt á sér þegar vel viðrar á þessum árstíma þó svo að venjulega sé um ímyndun og óskhyggju að ræða. En þessi vangavelta um vor í lofti rifjaði upp fyrir ritstjóra fyrsta „alvöru vorveiðitúrinn“ sem hann fór forðum daga
Ritstjóri skrifaði bókina Á veiðislóðum árið 1987 og var í henni margþætt veiðiefni. M.a. frásögn af vorveiðiferð sem átti sér stað tíu árum áður, eða ca vorið 1977. Hér er því um ríflega þrjátíu ára gamla frásögn að ræða. Það er nú samt þannig með suma veiðitúra að það er eins og þeir hafi gerst í gær, alveg sama hversu hundgamlir þeir eru orðnir. Hér er ætlunin að dífa aðeins ofaní bókina, fá birtingarleyfi hjá sjálfum sér og rifja þennan makalausa dag upp.
Ég var lengi búinn að suða í pabba að koma með mér einhvern tímann í aprílveiðina. Hún var óþekkt stærð fyrir mér. Ég vissi þó að menn voru að fá niðurgöngusjóbirting en á þessa veiði kunni ég ekki neitt. Eitt var ljóst. Í versta falli var hætta á því að lenda í kulda og trekki. Pabbi vissi enn minna um sjóbirtingsveiðarnar en ég, en fullvel um rysjótt veður hérlendis í aprílmánuði og vék sér fimlega undan þessum ferðum, okkur báum til heilsubótar. En þar kom að ég króaði hann svo rækilega af að ekki varð úr snörunni komist. Ég tefldi fram veiðileyfi sem ég hafði nælt í og þóttist heldur en ekki góður. Þetta var á Sumardaginn fyrsta í þokkabók. Þess vegna gleymdum við okkur augnablik og héldum e.t.v. að veðrið myndi verða gott. Áin sem dorga átti í var engin önnur en Varmá við Hveragerði. Við vissum jafn lítið um eðli þess vatnsfalls í þá daga og sjóbirtingsveiðarnar sjálfar. Í ljós átti eftir að koma að þessi vitneskja var grátlega lítil .
Sumardagurinn fyrsti rann upp og óhætt að segja að sú nafngift var hreint spaug að þessu sinni. Er við ókum austur Hellisheiði, lá leiðin fram hjá himinháum sköflum, margra metra háum harðfennissköflum, og norðanáttin beit af slíkum krafti, en engu var líkara en að hún hefði ákveðið að sýna þessu auðvirðulega sumri í tvo heimana. Sama hvar á landinu maður var staddur, alls staðar var hvít jörð. Harðfenni og skafrenningur, frost 10 til 15 stig, og hver veit hvað mikið þar sem menn voru ofurseldir vindinum. Ekki beint draumaskilyrðin.
Við reyndum eigi að síður að beina huganum frá hinum vesældarlegu veiðihorfum með því að rabba um liðna veiðitúra í góðu veðri. Þegar nær Hveragerði dró fór að rigna úr óveðursskýi sem hafði hrannast yfir hugum okkar. Við höfðum nefnilega gleymt kortinu heima og vissum ekki nákvæmlega hvernig áin rann þarna niður frá. Vissum bara að maður ók yfir hana á brú rétt fyrir austan Hveragerði. Þar rétt fyrir neðan er góður veiðistaður en svo er aftur langt í næstu hylji og þarf að sækja þau mið einhvers staðar frá. Og við vissum ekki hvaðan.
Við ákváðum að beygja niður Þorlákshafnarafleggjarannn á móts við Hveragerði því áin hríslaðist þarna niður sléttlendið og það gat ekki verið langt í hana einhvers staðar frá veginum. Svo var ekið og það var smám saman að verða hábjart af degi. Sólin var að koma upp þótt hún ætti ekki glætu eins og sakir stóðu.
Er nú skemmst frá að segja, að þrátt fyrir að við keyrðum þarna fram og til baka þá gátum við hvergi komið auga á ána, sama hvað við rýndum fast í hvíta auðnina, þó vissum við, að áin var ekki á ísi. Hún heitir ekki Varmá fyrir ekki neitt. Það ætlaði því að reynast erfitt að sjá út hvar styst myndi að ganga yfir holt og hæðir með því augnamiði að ramba fram á árbakka á endanum. Og þar eð við sáum ekki ána, vissum við heldur ekki hversu langt við þyrftum að ganga. Sannarlega höfðum við stólað á að sjá vatnið renna og vorum til þess vopnaðir sjónauka allgóðum, en ekki einu sinni slíkt verkfæri kom nú að notum.
Þarna var sveitabær. Við vorum sammála um að það hefði ekkert uppúr sér að aka afleggjarann að honum, við værum þá á leið frá ánni. Þetta var eftir á að hyggja undarleg niðurstaða í ljósi þess að við höfðum ekki hugmynd um hvar áin var í raun og veru, enda kom löngu seinna á daginn, að við hefðum átt að nota þennan afleggjara. Þarna vorum við sem sé staddir og vissum ekkert hvað væri til ráða. Við vorum komnir til að veiða, en fundum ekki ána og við vorum þegar byrjaðir að heita hvor öðrum að segja engum farir okkar ósléttar. Eitthvað varð þó að gera, þannig að við urðum ástáttir um að stöðva bifreiðina og arka yfir mýrar og móa. Það gat ekki verið langur gangur uns áin yrði fyrir okkur, varla meira en 20 mínútur eða svo. Það töldum við að minnsta kosti. Við drógum á okkur veiðigallann, hengdum utaná okkur allt sem til þurfti og var ekkert sparað til. Þannig búnir þrömmuðum við út í skafbylinn og norðanruddann.
Þetta reyndist löng leið. Eftir að hafa þrælast áfram í fullan hálftíma komum við allt í einu að myndarlegum læk. Var þetta Varmá? Það gat verið og volg var hún, ólögð í kuldanum sem nú var farinn að segja illilega til sín. Lækur þessi var nógu djúpur og breiður til þess að við komumst ekki yfir hann þar sem við komum að. Það hlaut því eitt af þrennu að eiga sér stað; við myndum ganga upp með læknum, ganga niður með honum, eða vera virkilega snjallir og ganga til baka áður en háðungin færi að vinda uppá sig fyrir alvöru.
Fyrsti kosturinn var valinn, við vorum ekki sannnfærðir um að hér rynni Varmá, en vel gat verið að hér leyndist fiskur samt sem áður. Lækurinn var býsna veiðilegur. Við kíktum því varlega í hyljina á leið okkar upp með og tókum þess vegna ekkert eftir því að við nálguðumst fyrrnefndan sveitabæ óðfluga. Auðvitað sáum við ekkert kvikt í sprænunni og þar kom að lokum að við gátum komist yfir vatnsfallið dularfulla. Þá litum við líka allt í einu upp og sjá, í hvítu skafrenningskófinu grillti í bæjarhúsin. Við vorum komnir upp á hlað á sveitabæ, tveir jólasveinar í ofvöxnum veiðimannaskrúða, mundandi veiðistangir þegar ísexir eða skíðastafir hefðu verið meira við hæfi.
Þegar hér var komið sögu rann skyndilega upp fyrir okkur fyrir alvöru hvers lags uppákoma hér var á ferðinni og reyndum við að fela okkur bak við þúfur sem náðu ekki í miðjan legg á sama tíma og við þrábændum alla holla vætti um að draga athygli sveitafólksinsfrá gluggum þeim sem að okkur sneru.
Bót í máli var, að nú var klukkan aðeins milli átta og níu og þar sem þetta var helgidagur var smásmuga á því að heimamenn væru í fastasvefni. Við hugguðum hvorn annan nokkuð með þessu meðan við stóðum þarna eins og vinglar og vissum ekki hvað gera ætti næst. En Adam var ekki lengi í Paradís ef þannig mætti að orði komast í þessu tilviki, því nú sáum við furðu lostin augu stara á okkur út úr fleiri gluggum en einum og við erum vissir um að við sáum eina mannveru flýta sér í símann, auðvitað til að láta sveitina vita. Á þessari stundu rifjaðist upp fyrir mér saga af frænda mínum sem var að vafra einhvern tíman í einhverri sveit eins og við nú, nema hvað hann sótti í sveitabæinn til að afla sér veiðileyfis, en sjálfir höfðu við keypt okkar í Reykjavík. Er frændi stóð og bankaði á dyr eldsnemma á sunnudagsmorgni vakti athygli hans marr í glugga yfir höfði hans. Hann leit brosandi upp, en brosið stirðnaði þegar hann leit í glyrnurnar á tvíhleypu sem öldruð kona skók reiðilega til með þeim formála að frændi ætti ekkert með að raska næturró heimamanna, síst af öllu til þess að geta sinnt þeirri „aumingjaiðju sinni að drepa litlu silungana með króknum sínum.“ Svo mörg voru þau orð.
Skyndiótti að þurfa að eiga við byssumenn koðnaði strax niður því glöggt mátti sjá að sveitamönnum var meiri vorkunn í hug heldur en grimmd eða reiði og þessi vorkunnsemi í augunum fór heldur illa í okkur feðga. Hér vorum við mættir í fullum skrúða með veiðileyfui upp á vasann, tilbúnir í allt að kalla. En eitthvað hlaut umkomuleysi okkar þarna að vekja vorkunnsemi hjá bæjarfólkinu og það rann endanlega upp fyrir okkur, að við máttum teljast stálheppnir að vitnin voru áhyggjufull og full vorkunnar fyrir okkar hönd, því við hefðum ekki getað andmælt vel útilátnum hláturrokum. Við fundum ekki einu sinni ána og sáum vart handaskil í bylnum. Ætluðum að fara að veiða sjóbirting. Á hlaðinu á sveitabænum? Við skunduðum af stað, eins og hendi væri veifað, eins og þegar sendlingaskari rýkur til lofts. Allir sem einn. Við feðgar, báðir sem einn. Litum ekki um öxl.
Við vorum góðan hálftíma að þramma til baka og þegar heitt kakóið hóf að streyma út í dauða hluta líkamans fannst okkur allt í einu að hlutirnir væru farnir að ganga upp hjá okkur. Ekki segi ég að allt hafi verið gleymt og grafið, því nú tíu árum seinna (skráðsem sagt 1987) sit ég og skrifa söguna og dreg ekkert undan. En skapið og „mórallinn“ breyttist til mikilla muna til hins betra. Allt í einu stóð ekki lengur til að aka aftur til heimahaga eins fljótt og auðið var. Þegar við endurheitum líkamshitann, endurheimtum, við einnig veiðigleðina og við vissum jú af ágætum veiðihyl í Varmá skammt frá brúnni fyrir austan Hveragerði. Við þangað.
Á leiðinni margtuggði ég að það væru örugglega einhverjir að berja hylinn, búnir að vera þar frá því snemma um morguninn og auðvitað í óðum fiski. Ævintýri morgunsins var sem sagt steingleymt í bili. Það hvarflaði ekki að mér annað þarna en að fullskipað væri í ánni í dag og ég var nógu vitlaus til að gera mér ekki grein fyrir því að auðvitað var enginn annar að lúskra á ánni þennan dag. Við pabbi vorum einir um hituna og ekki öfundsverðir.
Þegar við gengum niður vesturbakka Varmár, frá brúnni, þessa 2-300 metra niður að veiðistaðnum sem er í beygju á ánni, samþykktum við einróma að norðanáttin hefði frekar sótt sig heldur en hitt. Aftur varð okkur mjög kalt þrátt fyrir fatahrúguna. Það er ekkert grín að klæða af sér norðannísting með brunafrosti. Þetta var vetrarveður eins og þau gerast hvimleiðust. Pabbi skreið í skjól um leið og við komum að hylnum, en ég fór að taka til flugustöng. Það rauk upp af ánni í kuldanum og mér fannst það taka óratíma að hnýta Rækjutúpuna á flugutauminn. Puttarnir voru búnir að vera þegar þeirri þraut var lokið. Samt var harkað af sér, en pabbi lét vel af skjólinu og sötraði þar kakó milli þess sem hann stappaði í mig stálinu.
Eftir svo sem tvær til þrjár mínútur byrjaði stríðið. Það gerðist allt í einu að það varð eitthvað svo undarlega þungt og erfitt að kasta. Línan vildi helst ekki út um lykkjurnar og þegar ég fór að líta eftir hvað ylli þá skyldi ég hana vel. Vatnið í Varmá var nefnilega einungis „varmt“ meðan það var sameinað ánni, en um leið og einstakir dropar árinnar hurfu úr henni og settust að í stangarlykkjum þá náði kuldinn völdunum. Þeir tóku að frjósa og er skemmst frá að segja að lykkjurnar allar voru nú á örskömmum tíma nánast stíflaðar af krapi. Ekki batnaði ástandið í puttunum við að kroppa ófögnuðinn burt og þaðan af síður tók veiðimaður gleði sína á ný þegar botnfesta tók fluguna traustataki og það þurfti að hnýta nýja flugu á tauminn.
Á meðan á öllu þessu gekk var ég að spá í það af hverju áin væri svona gráleit. Sennilega svona lífræn, hugsaði ég með mér og skömmu seinna skildist mér hversu nærri ég fór um það.Það kom nefnilega „slý“ á fluguna og við það var ekki hægt að una. Það varð að kroppa „slýið“ af önglunum. Þá sá ég að þetta var alls ekki slý, heldur vatnssósa skeinipappír, sennilega frá Papco. Þetta var síðasta kastið....
Eftirmáli:
Þessi saga er náttúrulega barns síns tíma. Til að byrja með er hún í sjálfu sér ágæt heimild um breytt veðurfar. Þó að oft sé kalsamt á veiðislóð í apríl þá eru lýsingarnar á sköflum og frosti til marks um hvernig veðurfar var fyrir 30 árum. Þetta var ekkert óvenjulegt í apríl á þeim árum, en þætti stórmerkilegt nú til dags. Oft er jú hvít jörð og frost í norðanáttinni. Og stundum dynja á mönnum él og haglél....en þetta er samt sem áður mikið breytt. Og sjálf er Varmá ekki lengur sú sama. Þar hefur fyrir margt löngu verið mikið gert til að hreinsa ána upp. Eftir umrædda veiðiferð fyrir ríflega 30 árum, liðu áratugir að ég hafði engann áhuga á ánni. Það breyttist vorið 2007 er ég skrapp þangað með Einar Fal ljósmyndara. Við stoppuðum í tvo tíma um miðjan apríl, á leið austur í Steinsmýrarvötn og Tungulæk. Áin var ekki lengur „lífræn“ og við lönduðum þremur fiskum, m.a. ca 10 punda staðbundnum urriða og ca 7-8 punda spikfeitum sjóbirtingi. Nú bíður maður þess að fara í ána aftur eftir klórslysið fræga, sem því miður var til marks um nálægðina við mannabyggð og þær hættur sem lífríki stafar af því nábýli.