VERÐUR LAXÁ BJARGAÐ?
Hermann Bárðarson, leigutaki Hraunsveiða í Laxá liggur ekki á skoðunum sínum
Við Laxá í Þing.
Ástand Laxár í Aðaldal er mörgum umhugsunarefni og óhætt er að segja að þar þarf að grípa sem fyrst til réttra vinnubragða. Menn hafa ýmsar skoðanir á ástæðum þess að komið er fyrir Laxá eins og raun ber vitni. Hermann Bárðarson, leigutaki Hraunsveiða í Laxá liggur ekki á skoðunum sínum. Hann hefur orðið í fyrsta "VIÐHORFI" þessa nýja vefrits um stangaveiði. Hermann hefur nú orðið, en texta þennan ritaði hann fyrir síðustu vertíð, en sem kunnugt er, bar enn meiri skugga á en áður....
ALMENNT UM ÁSTANDIÐ
Það hefur verið lenska lengi í Laxá að mæta minnkandi veiði með umfangsmiklum seiðasleppingum og þannig halda uppi nánast óbreyttu veiðiálagi á náttúrulega laxinum. Þetta fyrirkomulag hefur haft mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér. Fyrir það fyrsta er veiðin nú komin niður í um einungis þúsund laxa og hefur verið á því bilinu í mörg ár, sem er mikil minnkun frá því sem áður var, en meðalveiðin fram undir 1990 var um 1800 laxar. Ástandið er hins vegar miklu alvarlegra en þessar tölur segja til um þar sem hlutfall náttúrulega laxins í veiðinni fer síminnkandi og er nú komið niður í um 50%. Með öðrum orðum, veiðin í Laxá er nú einungis um 500 laxar á ári þegar eldislaxinn er ekki talinn með. Veiðimenn sem veitt hafa lengi í Laxá eru til vitnisburðar um þessa þróun en þeim mætir nú sú sorglega sjón að laxinn er svo til horfinn af mörgum svæðum sem áður voru full af fiski og er megin skýringin hið mikla veiðiálag á náttúrulega laxinum sem á sér stað í skjóli mikilla seiðasleppinga. Ef að ekkert verður viðhafst til þess að sporna við þessari þróun þá munum við innan fárra ára þurfa að horfast í augu við þá bláköldu staðreynd að við erum búin að gera ána háða seiðasleppingum og að þessi fornfræga laxveiðiá þannig sé töpuð okkur um alla framtíð. Sagt á annan hátt, við erum á góðri leið með að gera Laxá í Aðaldal að hafbeitará.
Í eldiskerjunum á Laxamýri á sér ekki stað neitt náttúruval sem er svo mikilvægt í viðkomu laxins. Með því að grípa fram fyrir hendurnar á náttúrunni á þennan hátt erum við að breyta erfðasamsetningu laxins í þá átt að hann tapar smám saman þeim eiginleikum sem gera hann hæfan til þess að lifa í samvistinni við Laxá. Annar þáttur sem ekki er síður mikilvægur í því sem er að gerast í Laxá er að eldisseiðin vantar allan þann lærdóm (minni) sem tengist því að alast upp á búsvæðum sem eru laxinum náttúruleg og eru þau þar með ekki líkleg til að skila sér aftur á hin náttúrulegu hrygningarsvæði sem kynþroska lax.
Áður fyrr hrygndi laxinn á fjölmörgum stöðum upp með allri á og hafði hver hrygningarstaður sínar "laxafjölskyldur" sem voru tengdar staðnum í gegnum minni frá uppvextinum. Hið mikla veiðiálag á náttúrulega laxinum hefur nú leitt til þess að einungis eru eftir fáir hrygningarstaðir og er ástandið á efstu svæðum Laxár gott dæmi um það, en þar hefur átt sér stað algjört hrun í veiðinni. Fyrir 1980 var árleg veiði á svæðinu frá virkjun og niður á veiðisvæði Laxárfélagsins oft á bilinu 300 til 400 laxar eða um 15% af heildarveiðinni en ekki er ólíklegt að hlutur svæðisins hafi oft slagað hátt í 20% af heildarveiðinni þegar tekið er tillit til þess að töluvert af laxinum veiddist á leið sinni upp á svæðið. Einnig má benda á að veiðibækur frá þessum árum sýna að stórlaxar voru í miklum meiri hluta aflans. Nú er veiðin á þessu svæði komin niður í aðeins um 10 til 15 laxa á ári og verður megin ástæðan að teljast margra áratuga ofveiði (aukinn sandburður og aflagðar seiðasleppingar í Laxárdal eru einnig þættir sem spila inn en erfitt er að meta hlut þeirra í minnkandi veiði).
HVERNIG GETA VEIÐIMENN AFSTÝRT ÞESSU SLYSI?
Fyrsta skrefið er að fá landeigendur til þess að koma á einu veiðifélagi fyrir allt svæðið frá virkjun og niður að ós. Allir hugsandi menn sjá hversu mikilvægt er að standa sameiginlega að veiðistjórnun í ánni. Við getum ekki horft uppá það að einstakir landeigendur taki sér það vald að fylla ána af eldislaxi og þannig ógna tilveru náttúrulega laxins í allri ánni. Hér höfum við lögin um lax- og silungsveiði með okkur og er það skylda Veiðimálastjóra að vinna í því að koma veiðistjórnuninni í Laxá í Aðaldal undir eitt veiðifélag.
Lykillinn að því að bjarga Laxá er að fá landeigendur til að skilja að veiðimenn framtíðarinnar vilja fyrst og fremst fá aðgang að ám þar sem tryggt er að veiðarnar séu ekki að raska hinum náttúrulegu aðstæðum eins og nú er að gerast í Laxá. Með því að standa saman um það að veiða einungis í ám þar sem tryggt er að vel sé staðið að veiðistjórnun getum við veiðimenn myndað með okkur sterkt afl sem eitt sér getur orðið til þess að teknir verði upp betri stjórnunarhættir í Laxá (og öðrum ám) sem miða að því að tryggja framtíð náttúrulega laxins. Ég vona að veiðimenn í framtíðinni hugsi sig um tvisvar áður en þeir kaupa veiðileyfi í Laxá á þeim svæðum þar sem stundaðar eru seiðasleppingar og verið er að ofveiða náttúrulega laxinn. Best væri ef við veiðimenn gætum myndað með okkur samstöðu um að veiða alls ekki á þessum svæðum Laxár.
NÝTT VEIÐIFYRIRKOMULAG Á EFSTU SVÆÐUM LAXÁR
Tekist hefur samstaða meðal landeigenda í Hrauni, Staðartorfu og Múlatorfu um að leyfa eigöngu fluguveiði og að friða laxinn. Markmiðið er að skapa forsendur fyrir því að hægt sé að byggja aftur upp hinn náttúrulega laxastofn svæðisins/árinnar. Hér hafa allar seiðasleppingar verið lagðar af og er því lagt upp úr sjálfbærum veiðum sem byggja eingöngu á náttúrulegu klaki.
Rannsóknum í Laxá hefur hingað til verið mjög ábótavant og er það hluti af skýringunni á því hvernig komið er fyrir laxinum. Veiðimálastofnun (Guðni Guðbergsson) hefur þó margsinnis í skýrslum sínum varað við afleiðingunum af miklum seiðasleppingum í ánni en viðbrögðin hafa látið á sér standa. Það ætti að vera kappsmál allra veiðimanna að sjá til þess að vel sé fylgst með samspili veiða og lífríkisins á þeim svæðum semþeir veiða á. Það sem er að gerast í Laxá núna er áminning um þetta. Í landi Hrauns hefur nú verið tekið upp það fyrirkomulag að fylgst verður ítarlega með seiðabúskap lax og urriða á svæðinu. Fylgst verður náið með því hvaða áhrif friðun á laxinum hefur á hrygningu, seiðaframleiðslu og endurheimtu.Þessar niðurstöður verða birtar í árlegri skýrslu sem nær til bæði veiða og ástands fiskistofna og verður veiðifyrirkomulagið endurskoðað árlega með hliðsjón af rannsóknarniðurstöðunum.Þetta þykja eðlileg vinnubrögð við nýtingu fiskistofna okkar í sjónum. Það er kominn tími til að við tökum upp samskonar vinnubrögð í ánum okkar. Það er von mín að veiðimenn kunni að meta þetta framtak landeigenda á efstu svæðum Laxár og styðji þá í baráttunni fyrir framtíð Laxárlaxins.
Hermann Bárðarson.