“FORN” FRÆÐI
Í fórum okkar eigum við stórmerkilega bók frá árinu 1929. Hún heitir Laxa- og silungaklak á Íslandi og er eftir Þórð Flóventsson. Fremst í bókinni lýsir höfundur efni hennar: Skýrslur um ferðir höfundar og framkvæmdir á árunum 1920-1927 ásamt fræðslu um lifnaðarháttu laxfiska hjer og erlendis.
Það litla sem við vitum um Þórð Flóventsson er að hann var frumkvöðull í lax- og siungseldi hér á landi og fór hann um land allt sem ráðgjafi fyrir landeigendur. Bók hans er náttúrulega barn síns tíma og einmitt stórmerkileg fyrir þær sakir. Ekki er ólíklegt að við eigum eftir að birta úr henni eitt og annað á þessum vettvangi, en þegar á blaðsíðu 5 kemur bráðskemmtileg lýsing á vaxtarhraða laxa og gefum við Þórði orðið:
- Ekki verður sagt með vissu um hvað lax eða fiskur sá, sem gengur í sjó, dvelur þar lengi þangað til hann kemur aftur, en nálægt tveim mánuðum mun það vera. En þetta getur þó orðið nokkuð misjafnt, því sumir fiskanna (lax) dvelja nokkurn tíma í fljótunum eftir að þeir haf averið merktir, svo verutími þeirra í sjónum verður ekki nákvæmlega ákveðinn, þegar þeirr averður aftur vart. En tveggja mánaða tími mun samt fara nærri lagi.
Hér skal getið um eina stystu dvöl í sjó, sem menn vita um. Hertogi nokkur í Englandi veiddi gotlax hinn 31.mars,og vó hann þá fjórðung. Laxinn var veiddur tvær þingmannaleiðir frá sjó og merktur og slept aftur. 37 dögum síðar var fiskurinn veiddur aftur og hafði þá þyngst 11og1/4, með því hann vó þá 21og ¼ pund, og þannig farið þessa löngu leið og þó fengið næði til að auka hold sín meir en um helming. –Enginn vafi er á að þetta sje satt, því hertoginn var mjög nákvæmur í rannsóknum sínum umfiskagöngur, hjelt dagbók og bar hana ávalt í vasa sínum, og til þess að merkja fiskana strax, lítil merki úr zinki, með tölustöfum á, sem voru fest í hring, sem látinn var á bakugga fiskanna, og var þessi fiskur merktur 129 (Menn á Englandi hafa merkt laxa með því að skera af þeimfituuggann, og tel ég það langtum fyrirhafnarminna, á meðan ég næ ekki í tölumerki, sem ég er búinn að skrifa eftir). Hertoginn hélt sínum rannsóknum áfram í mörg ár og merkti þá alla jafnan unglaxinn, er vó sem næst 2 kíló, á þann hátt, að fiskurinn gat synt með merkið án óhægðar, og komu þeir þá aftur, allflestir, eftir átta vikna tíma sem fullorðnir laxar, og höfðu lagt til þeirra holda er þeir áður höfðu, og það svo drjúgum, að þeir við afturkomu vógu frá 4 til 7 kíló. Menn hafa þess mörg dæmi, að ungir laxar sem hafa verið 4 eða 5 eða allt að 7 þuml. Að lengd, og þá farið fyrstu ferð sína til sjávar, hafa eftir nokkurn tíma komið aftur sem fullorðnir. Þannig fót t.a.m. slíkur lax á Englandi til sjávar 24.mai, var veiddur aftur 7.júlí og vó þá fram undir 1,5 kíló, en annar lax, sem eins stóð á um, og gekk til sjávar í sama mund, var kominn aftur 31.júlí, veiddur þá og vó 4og1/4 kíló.
Þessar tilraunir hafa verið gjörðar svo oft, að það má álítast fullsannað, bæði að laxinn sje að jafnaði ekki lengur en þetta í sjó, og að hann þar leggi svo mjög til holdanna, og við höfum áður sagt frá…….
Svo mörg voru þau orð Þórðar og vísast vitnum við aftur í hann síðar, enda stórmerkur vísindamaður sins tíma.